پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٣٠ - پاسخ

عام بيان كرده بود، براى اصحاب و ياران و مخاطبان تطبيق مى‌فرمايد: «من از اين مى‌ترسم كه شما در جهالت و غفلت فرو رويد (همچون دوران فترت جاهليّت)؛ زيرا امورى بر شما گذشت كه در آن، تمايلاتى پيدا كرديد كه از نظر من پسنديده نبود؛ ولى اگر امور شما به مسير اصلى باز گردد (و مسلمانان ناخالص و هوشيار باشيد) سعادتمند خواهيد شد» (و إنّي لأخشى عليكم أن تكونوا في فترة [١]. و قد كانت أمور مضت ملتم فيها ميلة، كنتم فيها عندي غير محمودين، و لئن ردّ عليكم أمركم إنّكم لسعداء).

و سرانجام مى‌فرمايد: «وظيفه من جز تلاش و كوشش (براى بازگشت شما به راه راست) نيست و اگر بخواهم گفتنى‌ها را مى‌گويم (و كوتاهى‌هاى شما را در گذشته بر شمرم؛ ولى به دليل مصالحى صرف نظر مى‌كنم؛ فقط مى‌گويم) خداوند گذشته را (بر شما) ببخشد» (و ما عليّ إلّا الجهد، و لو أشاء أن اقول لقلت: عفا اللّه عمّا سلف!).

در اين كه منظور امام عليه السّلام از اشاره سربسته‌اى كه به بعضى از انحرافات آن‌ها مى‌كند، چيست؟ جمعى معتقدند: اشاره به ماجراى عثمان و حكومت اوست كه در شوراى شش نفره عمر، ظالمانه، حكومت را از لايق‌ترين افراد (على عليه السّلام) به كسى كه هيچ گونه شايستگى اين كار را نداشت- و حوادث بعد اين حقيقت را اثبات كرد- سپردند و شما هم بر آن صحّه گذاشتيد و ورود خطبه را بعد از قتل عثمان و در اوايل خلافت امام عليه السّلام شاهد اين معنا دانسته‌اند.

ولى اين احتمال نيز وجود دارد كه اشاره به تمام دوران خلفاى پيشين و حوادث دردناكى باشد كه در امر خلافت به وقوع پيوست.

[١] «فترة» در اصل به معناى توقف و ضعف و ناتوانى است و به همين جهت به فاصله ميان دو برنامه كه كارها متوقف مى‌شود اطلاق شده و از آن جا كه فترت گاه آميخته با غفلت و جهل است در اين معنا نيز استعمال شده است.