پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٩٢ - شرح و تفسير از پشههاى ريز گرفته تا نهنگها و فيلها

و الهمجة [٤] إلى ما فوقهما من خلق الحيتان‌ [٥] و الفيلة!).

امام عليه السّلام در اين عبارت كوتاه به دو جاندار از كوچك‌ترين جانداران يعنى مورچه و پشه‌هاى ريز و به دو حيوان بزرگ كه عظيم‌ترين جانداران روى زمين‌اند، اشاره مى‌كند:

نهنگ در درياها و فيل در خشكى. مخصوصا توجّه مخاطبان خود را به دست و پاى مورچگان و پشه‌ها جلب مى‌كند؛ دست و پايى كه داراى تمام ويژگى‌هاى دست و پاى فيل است؛ خم و راست مى‌شود و از مغز فرمان مى‌گيرد و به جوانب مختلف انعطاف مى‌يابد؛ همواره تغذيه مى‌شود و براى خود اعصاب و عضلات و مفاصل و مانند آن دارد و به راستى اگر يكى از پاهاى آن‌ها را زير ميكروسكوپ هم قرار دهيم و در ساختمان آن اندكى بينديشيم به قدرت و علم بى پايان خدا آشنا خواهيم شد. همچنين اگر درباره حيوانات بزرگ بينديشيم كه مثلا قلب بعضى از نهنگ‌ها يك تن وزن دارد و بچه‌هاى آن‌ها در زير آب، شير مادر مى‌خورند؛ به اين گونه كه مادر شير خود را در آب مى‌ريزد و نوزاد او بلافاصله آن را مى‌نوشد! و ساير شگفتى‌هاى آن‌ها، درس بزرگى از توحيد و خداشناسى است؛ گر چه مورچه‌ها- براى مثال- آن قدر در اطراف ما زيادند و ما با آن‌ها عادت كرده‌ايم كه نمى‌دانيم ساختمان يك مورچه از ساختمان يك هواپيماى غول پيكر مهم‌تر است. قرآن مجيد مى‌گويد: « «وَ كَأَيِّنْ مِنْ آيَةٍ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ يَمُرُّونَ عَلَيْها وَ هُمْ عَنْها مُعْرِضُونَ»؛ و چه بسيار نشانه‌اى (از خدا) در آسمان‌ها و زمين كه آن‌ها از كنارش مى‌گذرند و از آن روى گردانند». [٦] و در پايان اين بخش اشاره به سرنوشت حتمى همه جانداران يعنى مرگ و نيستى‌

[٤] «همجة» به معناى پشه كوچك است و جمع آن «همج» (بر وزن كرج) است.

[٥] «حيتان» جمع «حوت» به معناى ماهى است.

[٦] يوسف، آيه ١٠٥.