پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٤٨ - شرح و تفسير يا جهاد يا در انتظار مرگ و ذلت بودن

اشاره به اين كه وضعى كه به خود گرفته‌ايد- كه در برابر توطئه‌هاى دشمن غدّارى همچون معاويه و لشكريان غارتگر او خونسرد و بى‌تفاوتيد- نتيجه‌اى جز مرگ يا ذلت ندارد. يا مى‌ميريد و يا اگر زنده بمانيد در زير دست و پاى آن‌ها ذليل خواهيد شد. عزت در جهاد است كه نتيجه‌اش يا پيروزى است يا شهادت؛ همان گونه كه امام عليه السّلام در خطبه مى‌فرمايد: «الموت في حياتكم مقهورين و الحياة في موتكم قاهرين‌؛ مرگ در زندگى توأم با شكست شماست و زندگى در مرگ پيروزمندانه به شما خواهد بود». [١] و در ادامه اين سخن مى‌افزايد: «به خدا سوگند! اگر مرگ من فرا رسد- كه قطعا فرا خواهد رسيد- ميان من و شما جدايى، خواهد افكند؛ در حالى كه من از همنشينى با شما ناراحت بودم و وجودتان براى من قدرت آفرين نبود (حال آن كه من براى شما همه چيز بودم)» (فو اللّه لئن جاء يومي- و ليأتينّي- ليفرّقنّ بيني و بينكم و أنا لصحبتكم قال‌ [٢]، و بكم غير كثير).

در اين جا امام عليه السّلام آن‌ها را به يك نكته مهم توجّه مى‌دهد و آن اين كه وجود من سرمايه عظيمى براى شماست كه قدر آن را نمى‌دانيد. بدانيد اگر مرگ من فرا رسد، من چيزى را از دست نمى‌دهم، جز سياهى لشكر و گروهى بى‌اراده و بى‌اثر؛ ولى شما همه چيز را از دست خواهيد داد؛ رهبرى آگاه و شجاع و فرزانه و فرماندهى شكست ناپذير.

[١] نهج البلاغه، خطبه ٥١.

[٢] «قال» به معناى دشمن و مخالف است و از ماده «قلا» (بر وزن ندا) به معنا شدت بغض و عداوت گرفته شده است.