پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٣٤ - شرح و تفسير در برابر همه چيز مسئول هستيد

شرح و تفسير در برابر همه چيز مسئول هستيد

در ادامه نصايحى كه امام عليه السّلام در بخش اوّل اين خطبه بيان فرمود، در اين بخش، مخاطبان خود را به مسأله پايان عمر كه براى همه رخ خواهد داد و سپس به مسأله تقوا كه بهترين زاد و توشه سفر آخرت است توجّه مى‌دهد؛ مى‌فرمايد: «به سوى آن امر همگانى- كه ويژه يكايك شماست- يعنى مرگ، مبادرت ورزيد (و براى آن آماده شويد)؛ چرا كه (گروهى از) مردم، پيش از شما رفتند و قيامت از پشت سر، شما را بانگ مى‌زند (و به پيش مى‌راند)» (بادروا أمر العامّة و خاصّة أحدكم و هو الموت، فإنّ النّاس أمامكم، و إنّ السّاعة تحدوكم‌ [١] من خلفكم).

منظور از امر عمومى و خصوصى، همان مرگ است؛ زيرا اگر به كلّ جامعه انسانى نگاه كنيم مرگ در سرنوشت همه آن‌ها رقم زده شده است بنابر اين جنبه عمومى دارد و اگر تنها به خودمان بنگريم باز مرگ را در پايان عمر حاضر مى‌بينيم، بنابر اين جنبه خصوصى دارد، و با توجّه به تفسيرى كه امام عليه السّلام فرموده (جمله «و هو الموت» [٢]) ترديدى در اين تفسير باقى نمى‌ماند و شگفت‌آور است كه چگونه بعضى از مفسّران نهج البلاغه جمله «بادروا أمر العامة» را به معناى اصلاح امور جامعه تفسير كرده‌اند.

جمله‌هاى بعد نيز نشان مى‌دهد كه آن چه در اين عبارت آمده مربوط به مرگ و پايان زندگى است؛ نه اصلاح جامعه انسانى، كه آن مقوله ديگرى است.

آرى، دو دليل بر حقانيت مرگ- كه يك قانون عمومى است وجود دارد: نخست اين كه با چشم خود گروهى را مى‌بينيم كه پيش از ما بار اين سفر را مى‌بندند و در جلوى اين‌

[١] «تحدوكم» از ماده «حدو» و «حدى» (بر وزن حذف و جدا) به معناى راندن شر يا آواز مخصوصى است كه ساربان‌ها مى‌خوانند، سپس بر معناى وسيع‌ترى (راندن و سوق دادن) اطلاق شده است.

[٢] توجّه داشته باشيد ضمير «هو» مذكّر است و به «امر» بر مى‌گردد و بنابر اين «خاصّة» بايد مجرور باشد؛ نه مفتوح آن چنان كه در متن مذكور آمده است.