پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٧٠ - شرح و تفسير عجيبترين پرنده جهان
چتر زدن طاووس به راستى از زيبايىهاى جهان آفرينش است. به راستى چگونه مىتواند اين پرهاى زيبا را ناگهان به صورت چترى درآورد كه نظم خاصى بر آن و بر تمام رنگهايش حكمفرما باشد؟! سپس امام عليه السّلام در مورد آن تشبيهى بيان كرده، مىفرمايد: «گويى بادبان كشتى است كه از سرزمين «دارين» مشك با خود آورده و ناخدا آن را برافراشته است» (كأنّه قلع [١] داريّ [٢] عنجه [٣] نوتيّه [٤]).
اين تشبيه ممكن است از اين نظر باشد كه به هنگام حركت بادبان را به سوى مقصد مىگشايند و در ضمن، زيبايى خاصى به كشتى مىدهد. طاووس نيز به هنگام حركت براى جفتگيرى، چتر خود را مىگشايد تا با زيبايىهايش جلب توجّه جفت خود كند و به مقصودش نايل گردد.
و در ادامه سخن مىافزايد: « (در اين حال) او با اين همه رنگهاى زيبا غرق در غرور مىشود و با حركات متكبّرانه به خود مىنازد؛ همچون خروس با جفت خود مىآميزد و همانند حيوانات نر كه از طغيان شهوت به هيجان آمدهاند با او در آميخته باردارش مىكند» (يختال [٥] بألوانه، و يميس [٦] بزيفانه [٧]. يفضي [٨] كإفضاء الدّيكة، و
[١] «قلع» به بادبان كشتى گفته مىشود.
[٢] «دارىّ» منسوب به «دارين» محلى در «بحرين» بوده كه مركز تجارت مشك محسوب مىشده است و مفهوم جمله ياد شده اين است كه طاووس چتر خود را بر سرش بلند مىكند؛ گويى بادبان كشتى است كه از سرزمين دارين، مشك با خود آورده است.
[٣] «عنج» از ماده «عنج» (بر وزن رنج) به معناى كشيدن و بستن است.
[٤] «نوتى» به معناى ناخدا و كشتىبان است و در اصل از ماده «نوت» (بر وزن فوت) به معناى اين طرف و آن طرف حركت كردن است و اطلاق اين واژه بر ناخدا به سبب آن است كه كشتى را به هر طرف كه بخواهد متمايل مىسازد.
[٥] «يختال» از ماده «اختيال» به معناى تكبر و غرور است كه معمولا از خيال و پندار برترى بر ديگران پيدا مىشود.
[٦] «يميس» از ماده «ميس» (بر وزن شيث) به معناى حركت كردن متكبّرانه است.
[٧] «زيفان» به معناى راه رفتن متكبّرانه است و تأكيدى است بر جمله (يميس).
[٨] «يفضى» از ماده «افضاء» كنايه از آميزش جنسى است و در اصل به معناى توسعه دادن است (ريشه اصلى آن فضاست).