ناكثين و پيمان شكنان دست به دست هم داده‌اند و بصره را براى تشكيل حكومتى بر خلافت حكومت اسلامى امير مؤمنان عليه السّلام انتخاب كرده‌اند و به سوى آن حركت نموده‌اند.

هدف امام عليه السّلام از ايراد اين خطبه، آماده ساختن مردم براى مقابله اين ياغيان بود.

در آغاز، مردم را به تمسّك، به قرآن فرا مى‌خواند و مى‌فرمايد: «خداوند، پيامبرى راهنما با كتابى گويا و دستورى استوار (براى هدايت مردم) برانگيخت و (اين كتاب به گونه‌اى است كه) جز افراد گمراه از آن روى گردان نمى‌شوند» (إنّ اللّه بعث رسولا هاديا بكتاب ناطق و أمر قائم، لا يهلك عنه إلّا هالك‌ [١]).

سپس هشدار مى‌دهد كه «بدعت‌هايى كه به رنگ حق درآمده گمراه كننده است؛ مگر اين كه خداوند حفظ كند» (و إنّ المبتدعات‌ [٢] المشبّهات‌ [٣] هنّ المهلكات إلّا ما حفظ اللّه منها).

اشاره به اين كه بعد از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله فتنه جويان سعى دارند اهداف ضد اسلامى خود را به لباس اسلام درآورند؛ مثلا پيمان شكنى را در لباس خونخواهى عثمان نشان دهند.

مردم بايد به هوش باشند و فريب ظواهر دروغين را نخورند و خود را به خدا بسپارند.

و در ادامه آن‌ها را به اطاعت از حكومت الهى خود دعوت كرده، مى‌فرمايد: « (بدانيد) پيروى از حكومت الهى، حافظ امور شماست؛ بنابر اين زمام اطاعت خود را- بى آن كه نفاق‌

[١] «هالك» از ماده «هلاك» در اصل به معناى مرگ و نابودى و فناست؛ ولى گاه به معناى هلاكت معنوى كه گمراهى و شقاوت و بدبختى است نيز به كار مى‌رود و مقصود در جمله مزبور، همين هلاكت معنوى است؛ بنابر اين جمله «لا يهلك عنه الا هالك» به اين معناست كه تنها كسانى گمراه مى‌شوند كه براى پذيرش آن آمادگى دارند.

[٢] «مبتدعات» از ماده «بدع» (بر وزن بدر) به معناى به وجود آوردن چيزى بدون سابقه است و در اصطلاح شريعت به كارهايى كه بر خلاف كتاب و سنّت است گفته مى‌شود؛ بنابر اين «مبتدعات» به معناى كارها و روش‌هايى است كه آن را بر خلاف كتاب و سنت پديد آورده‌اند.

[٣] «مشبّهات» در اين جا اشاره به بدعت‌هايى است كه رنگ دين دارد و موجب گمراهى مى‌شود.