پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٢٨ - پاسخ

پرسش‌

: در روايات مى‌خوانيم خداوند براى ترفيع مقام اوليايش گاه آن‌ها را به بلاهايى مبتلا مى‌سازد؛ همان گونه كه در تعبير معروف آمده است: «البلاء للولاء». [١] و از بعضى آيات و روايات استفاده مى‌شود كه بلاها گاهى براى آزمايش مؤمن و پاداش‌هاى بزرگ الهى و نيز گاه براى هشدار و بيدارى بندگان است، آيا اين موارد با آن چه در عبارت امام عليه السّلام ذكر شد منافات ندارد؟

پاسخ‌

: آن چه در كلام امام عليه السّلام آمده يك قانون كلى است و مى‌دانيم هر قانون كلى استثنائاتى دارد. موارد آزمايش و بيدار باش و امثال آن، استثنائاتى در قانون كلى فوق محسوب مى‌شود و به تعبير ديگر آن چه امام عليه السّلام فرموده حمل بر غالب مى‌شود و اين شبيه چيزى است كه در قرآن مجيد بيان شده است: « «وَ ما أَصابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَ يَعْفُوا عَنْ كَثِيرٍ»؛ هر مصيبتى بر شما مى‌رسد به سبب اعمالى است كه انجام داده‌ايد و بسيارى را نيز عفو مى‌كند». [٢] به يقين اين آيه با آيه‌ «وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْ‌ءٍ مِنَ الْخَوْفِ» [٣] كه از آزمايش‌هاى مختلف الهى به وسيله بلاها سخن مى‌گويد و نيز با آيه « «ظَهَرَ الْفَسادُ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ بِما كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ لِيُذِيقَهُمْ بَعْضَ الَّذِي عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ»؛ فساد در خشكى و دريا به دليل كارهايى كه مردم انجام داده‌اند آشكار شد». منافاتى ندارد. خدا مى‌خواهد نتيجه بعضى اعمالشان را به آن‌ها بچشاند. شايد (به سوى حق) باز گردند. [٤]

[١] اين عبارت كه در كلمات علما و بزرگان آمده، متن حديث نيست؛ بلكه بر گرفته از احاديث اسلامى است؛ از جمله در حديثى از امام صادق عليه السّلام مى‌خوانيم كه فرمود: «إنّ اشدّ النّاس بلاء الأنبياء ثمّ الّذي يلونهم ثمّ الأمثل فالأمثل؛ پيامبران الهى بيش از همه (با آفات و مصايب) آزمايش مى‌شوند؛ سپس كسانى كه بعد از آن‌ها قرار دارند و به همين ترتيب آن‌ها كه برترند آزمون بيش‌ترى دارند». (اصول كافى، جلد ٢، صفحه ٢٥٢، باب شدة ابتلاء المؤمن، حديث ١).

[٢] شورى، آيه ٣٠.

[٣] بقره، آيه ١٥٥.

[٤] روم، آيه ٤١.