پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٩٩ - شرح و تفسير ويژگى رهروان راه حق

(فإنّ العامل بغير علم كالسّائر على غير طريق. فلا يزيده بعده عن الطّريق الواضح إلّا بعدا من حاجته. و العامل بالعلم كالسّائر على الطّريق الواضح).

چه تشبيه جالبى! افراد دانا و نادان هر دو در تلاشند؛ ولى دانا چون در جاده اصلى حركت مى‌كند لحظه به لحظه به مقصد نزديك‌تر مى‌شود؛ ولى نادان چون در بى راهه گام بر مى‌دارد لحظه به لحظه از مقصد دورتر مى‌شود و به تعبير ديگر تلاش‌هاى او نتيجه معكوس دارد.

در سخنان رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله تعبير جالب ديگرى از اين مطلب نقل شده است: «من عمل على غير علم كان ما يفسد اكثر ممّا يصلح؛ كسى كه بدون آگاهى عملى انجام دهد آن چه را خراب مى‌كند بيش از آن است كه آباد مى‌كند». [١] و در حديثى از امام صادق عليه السّلام مى‌خوانيم: «العامل على غير بصيرة كالسّائر على غير الطّريق لا يزيده سرعة السّير إلّا بعدا؛ كسى كه بدون آگاهى عمل كند مانند رهروى است كه در غير مسير گام بر مى‌دارد كه هر چه سريع‌تر سير كند از مقصد دورتر مى‌شود». [٢] و در پايان اين بخش امام عليه السّلام چنين نتيجه مى‌گيرد، مى‌فرمايد: «حال كه چنين است هر شخص بايد بنگرد آيا (به سوى مقصد) پيش مى‌رود يا به عقب باز مى‌گردد؟!» (فلينظر ناظر أسائر هو أم راجع؟!).

اين تعبير نشان مى‌دهد كه افراد نا آگاه نه تنها با تلاش‌هاى خود به مقصد نزديك نمى‌شوند بلكه گاهى با تلاش‌هاى خود درست در جهت ضد آن گام بر مى‌دارند.

(١) اصول كافى، جلد اوّل، صفحه ٤٤، باب عمل بغير علم حديث ٣.

(٢) همان مدرك، صفحه ٤٣، حديث ١.