پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٤ - ترجمه

تعبير ديگر نتيجه طبيعى اعمال خود آن‌ها بود.

اضافه بر اين، امام عليه السّلام نمى‌فرمايد: ما در انتظار قتل عثمان بوديم- بلكه به احتمال قوى امام عليه السّلام راضى به قتل او نبود- ما انتظار تغييرات داشتيم، انتظار كسى كه در خشكسالى آرزوى باران دارد؛ چه تعبير جالبى! سرزمين اسلام به علت ظلم و بيدادگرى بى حدّ و حساب اطرافيان عثمان، گويى به بيابان خشك و سوزانى تبديل شده بود كه به هنگام كنار رفتن عثمان و ظهور حكومت عدل علوى، باران رحمت الهى بر آن نازل شد.

«ابن ابى الحديد» معتزلى، در اين جا به پرسش و پاسخى پرداخته كه ذكر آن مناسب به نظر مى‌رسد.

نخست از خود مى‌پرسد: آيا بنابر عقيده «معتزله» از اهل سنت صحيح است كه على عليه السّلام انتظار قتل عثمان را بكشد، همچون انتظار باران در خشكسالى؟ و آيا اين دليل بر حقانيّت مذهب شيعه نيست؟

بعد در پاسخ مى‌گويد: امام عليه السّلام نفرموده كه ما انتظار قتل او را داشتيم؛ بلكه فرموده:

انتظار تغييرات يعنى عزل او از خلافت داشتيم؛ زيرا به عقيده ما على عليه السّلام او را به علت اعمالش مستحق عزل از خلافت مى‌دانست؛ نه مستحق قتل؛ و اين با مذهب ما سازگار است.

سپس ايراد ديگرى مطرح مى‌كند كه: آيا «معتزله» از اهل سنت معتقدند كه على عليه السّلام عثمان را فاسق و مستحق عزل از خلافت مى‌دانست؟ به دليل فسقش؟

در پاسخ مى‌گويد: ابدا معتزله چنين اعتقادى ندارند؛ بلكه مى‌گويند: على عليه السّلام عثمان را فرد ضعيفى مى‌دانست كه توان تدبير خلافت را نداشت و به همين دليل، خويشاوندان او تمام امور و بيت المال مسلمين را به تسخير خود در آوردند و فرياد مسلمين برخاست. [١] امام عليه السّلام در ادامه اين سخن به سراغ بيان موقعيت امامان و پيشوايان حق مى‌رود و

[١] شرح نهج البلاغه، ابن ابى الحديد، جلد ٩، صفحه ١٥٣ و ١٥٤.