پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٠٤ - نكته اجتماعى زيستن يا انزوا گرايى؟

در حالى كه از سوى ديگر روايات ديگرى مردم را به اجتماع گرايى تشويق مى‌كند؛ در حديثى از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله مى‌خوانيم: «أيّها النّاس عليكم بالجماعة، و إيّاكم و الفرقة؛ بر شماست كه از جماعت جدا نشويد و از پراكندگى بپرهيزيد». [١] همين مضمون به تعبير ديگر از امير مؤمنان على عليه السّلام نقل شده است: «و الزموا السّواد الأعظم فإنّ يد اللّه على الجماعة و إيّاكم و الفرقة فإنّ الشّاذّ من النّاس للشّيطان كما أنّ الشّاذّ من الغنم للذّئب؛ همواره با سواد اعظم (اكثريت طرفدار حق) باشيد كه دست خدا با جماعت است و از پراكندگى بپرهيزيد كه انسان تنها، بهره شيطان است؛ همان گونه كه گوسفند تكرو بهره گرگ است». [٢] احاديث در طرفين اين موضوع فراوان است و گاه تصوّر مى‌شود با هم تعارضى دارند؛ در حالى كه چگونگى جمع در ميان اين روايات در خود آن‌ها بيان شده است؛ از متون آيات و روايات به خوبى استفاده مى‌شود كه عزلت و گوشه‌گيرى در شرايط خاص اجتماعى است و در واقع، به صورت يك استثنا در برابر حكم كلى اسلام به اجتماع‌گرايى است و از جمله در موارد زير، عزلت توصيه شده است:

١- دورى گزيدن از دنيا پرستان كه در احاديث پيش گفته و به آن اشاره شد.

٢- دورى گزيدن از جامعه فاسد و آلوده و منحرف؛ همان گونه كه در داستان ابراهيم و اصحاب كهف ذكر شد و همان گونه كه در حديثى از امام صادق عليه السّلام مى‌خوانيم كه وقتى از حضرتش پرسيدند: چرا انزوا را برگزيده‌اى؟ در پاسخ فرمود: «فسد الزّمان و تغيّر الإخوان فرأيت الإنفراد أسكن للفؤاد؛ زمان فاسد شده و دوستان و برادران دگرگون شده‌اند؛ به همين دليل تنهايى را مايه آرامش دل مى‌دانم». [٣] ٣- گاه اين عزلت و دورى گزينى براى انديشيدن و خودسازى صورت گرفته؛ آن گونه كه‌

[١] كنز العمال، جلد ١، صفحه ٢٠٦، (حديث ١٠٢٨).

[٢] نهج البلاغه، خطبه ١٢٧.

[٣] بحار الانوار، جلد ٤٧، صفحه ٦٠، (حديث ١١٦).