پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٩٩ - ١ مسئوليت سنگين حاكمان و مردم

در پايان خطبه، پيش‌گويى قاطع ديگرى درباره سرنوشت بنى اميّه مى‌كند و مى‌فرمايد: «سوگند ياد مى‌كنم باز هم سوگند ياد مى‌كنم! كه بعد از من بنى‌اميّه خلافت را همچون اخلاط سر و سينه بيرون مى‌افكنند، سپس هرگز طعم آن را تا ابد نخواهند چشيد و از آن بهره نمى‌گيرند تا آن زمان كه شب و روز در پى هم آيند!» (فأقسم، ثمّ أقسم، لتنخمنّها [١] أميّة من بعدي كما تلفظ النّخامة، ثمّ لا تذوقها و لا تطعم بطعمها أبدا ما كرّ الجديدان!).

در اين جمله، امام عليه السّلام تعبير عجيبى درباره حكومت بنى‌اميّه مى‌كند؛ مى‌فرمايد:

حكومت اسلامى را آن قدر آلوده و كثيف و با ظلم و فساد آميخته مى‌كنند كه همچون اخلاط سر و سينه خواهد شد و كار به جايى خواهد رسيد كه خود آن‌ها نيز تحمل آن را نخواهند داشت و همانند كسى كه اخلاط درون را برون مى‌ريزد، آن را از دست خواهند داد و چنان مبغوض و منفور خواهند شد كه هرگز مردمان مسلمان به سراغ آن‌ها نخواهند رفت.

نكته‌ها

١. مسئوليت سنگين حاكمان و مردم‌

امام عليه السّلام در اين بخش از خطبه به دو مسأله مهمّ در ارتباط با حوادث تلخ تاريخى اشاره مى‌فرمايد: نخست مسئوليت حاكمان و ديگر، مسئوليت حكومت پذيران. امام عليه السّلام گناه حاكمان ظالم را يك طرفه نمى‌شمارد، بلكه حكومت پذيرانى را به ظلم تن دادند نيز شريك جنايات آن‌ها مى‌شمارد.

حاكمان جور و دار و دسته آن‌ها معمولا گروه محدودى‌اند، اگر توده مردم در برابر آن‌ها سكوت نكنند و وظيفه الهى امر به معروف و نهى از منكر را در تمام ابعادش انجام‌

[١] «تنخمنها» از ماده «نخامة» گرفته شده و به معناى اخلاطى است كه در سر و سينه قرار دارد و بيرون افكنده مى‌شود.