پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥١١ - شرح و تفسير دستوراتى درباره نبرد يا فتنه جويان

مع كلّ أمر تنكرونه غيرا [١]).

جمله «و لا يحمل هذا العلم» اشاره به اين است كه ما نخستين بار در اسلام، مجبور شده‌ايم كه با افرادى كه مدعى اسلام و اهل قبله‌اند به دليل بغى و طغيانشان پيكار كنيم و اين امر براى ظاهربينان و كوته فكران، بسيار مشقت‌بار است؛ لذا اين پرچم را جز آگاهان با استقامت و كسانى كه حق را از باطل به خوبى مى‌شناسند، كسى ديگر نمى‌تواند بر دوش كشد.

و جمله‌هاى «فامضوا لما تؤمرون ...» اشاره به اين است كه اين راه پر مسئوليتى است؛ با دقّت در آن راه، گام برداريد و كاملا گوش به فرمان باشيد و نظم و انضباط را به دقّت رعايت كنيد.

و جمله «فإنّ لنا مع كلّ أمر تنكرونه غيرا» اشاره به اين است كه در مسائل اجرايى جنگ و جزئيات كارها گاه امام و فرمانده دستوراتى مى‌دهد كه مطابق ميل اكثريت مردم نيست؛ مثلا دستور مى‌دهد كه از طرف شمال به بصره حمله كنيد؛ ولى اكثريت آن را مشكل مى‌پندارند و ترجيح مى‌دهند از طرف جنوب حمله كنند. امام عليه السّلام مى‌فرمايد: «در اين گونه موارد؛ عجله نكنيد در آن جا كه خلاف شرع و مصلحت نيست، ما تغييراتى مى‌دهيم و خواست شما را تأمين مى‌كنيم؛ همچنين اگر مردم شكايتى مثلا از بعضى فرمانداران داشته باشند من همچون عثمان اصرارى بر ابقاى آن‌ها ندارم و نظر مردم را در آن جا موافق شرع و مصلحت است مى‌پذيرم و اين همان موضوع انعطاف است».

يكى از ويژگى‌هاى مدير و فرمانده لايق آن است كه به افكار مردم احترام بگذارد و در آن جا كه اصول محفوظ مى‌ماند با آن‌ها آهنگ باشد.

بعضى از شارحان نهج البلاغه، تفسيرهاى ديگرى براى اين جمله گفته‌اند كه مناسب به نظر نمى‌رسد؛ مثل اين كه «غير» به معناى مصالح باشد؛ يعنى امورى را كه شما انكار

[١] «غير» به معناى حوادث و تغييراتى است كه در زندگى انسان‌ها رخ مى‌دهد و در خطبه ياد شده به معناى هر گونه تغيير است.