آن‌ها را در شكاف‌هاى زمين و بريدگى درّه‌ها و قلّه كوه‌ها مسكن داد» (و ما ذرأ [١] من مختلف صور الأطيار الّتي أسكنها أخاديد [٢] الأرض، و خروق‌ [٣] فجاجها [٤] و رواسي‌ [٥] أعلامها [٦]). [٧] اين نخستين تنوع آفرينش پرندگان است از نظر محل زندگى، بعضى از آن‌ها مانند بوم و مرغ سنگخوار به شكاف‌هاى زمين پناه مى‌برند و به هنگام تاريكى بيرون مى‌آيند و بعضى در حاشيه دره‌ها زندگى مى‌كنند؛ مانند كبك‌ها و بعضى ديگر در بلنداى كوه‌ها مسكن دارند، مانند شاهين و عقاب و خداوند به هر يك به مقتضاى محيط زندگى‌اش ابزار و امكانات لازم را بخشيده است.

البته آن چه را امام عليه السّلام در بخش‌هاى سه گانه مذكور بيان فرمود، تنها برخى پرندگان را براى نمونه ذكر كرده است؛ پرندگان دريايى، پرندگان ماهى‌خوار، پرندگان خانگى و اهلى، پرندگانى كه تنها در جنگل‌ها و بيشه‌ها زندگى مى‌كنند، پرندگانى كه تنها در كويرها

[١] «ذرأ» از ماده «ذرأ» (بر وزن زرع) به معناى آفرينش و ايجاد و اظهار است.

[٢] «اخاديد» جمع «اخدود» (بر وزن خشنود) به معناى شكاف وسيع و عميق و گسترده در زمين است و به گودال‌ها و خندق‌هاى بزرگ دره‌ها نيز اطلاق مى‌شود.

[٣] «خروق» جمع «خرق» (بر وزن زرع) به معناى بيابان‌هاى وسيع و گسترده است و به معناى شكاف نيز بيان شده است.

[٤] «فجاجها» جمع «فج» (بر وزن حج) به معناى جادّه وسيع است و در اصل به معناى دره‌هاى وسيعى است كه در ميان كوه‌ها وجود دارد و مسير عبور كاروان‌ها بوده است.

[٥] «رواسي» جمع «راسيه» در اصل به معناى ثابت و پا برجاست؛ سپس به معناى كوه‌ها سخت و پا برجاست.

[٦] «اعلام» جمع «علم» (بر وزن قلم) در اصل به معناى علامتى است كه از چيزى خبر مى‌دهد و به كوه‌ها و قله‌هاى آن‌ها اطلاق شده است.

[٧] درباره اعراب «ما ذرأ ...»، بعضى احتمال داده‌اند كه عطف بر «ما انقادت» باشد و گاه احتمال داده‌اند، عطف بر ضمير «دلائله» و يا خود «دلائله» باشد. اين احتمال نيز بعيد به نظر نمى‌رسد كه مبتدايى باشد با خبر محذوف و مفهوم آن چنين است: «و ما ذرأ ...» من آثار صنعه و عظمته.