مى‌داشت به خدا سوگند، او مى‌بايست در مورد عثمان يكى از سه كار را انجام مى‌داد؛ ولى نكرد (نخست اين كه) اگر فرزند عفان (يعنى عثمان) ستمكار بود- چنان كه او مى‌انديشيد- سزاوار بود كه با قاتلان او همكارى كند و با يارانش مبارزه نمايد و اگر او مظلوم بود سزاوار بود از قتل او جلوگيرى كند و براى كارهايش عذرهاى موجهى ارائه دهد و اگر در ميان دو امر شك و ترديد داشت خوب بود كناره گيرى مى‌كرد و به گوشه‌اى مى‌رفت و مردم را با او تنها مى‌گذاشت» (و و اللّه ما صنع في أمر عثمان واحدة من ثلاث: لئن كان ابن عفّان ظالما- كما كان يزعم- لقد كان ينبغي له أن يوازر [١] قاتليه، و أن ينابذ [٢] ناصريه. و لئن كان مظلوما لقد كان ينبغي له أن يكون من المنهنهين‌ [٣] عنه، و المعذّرين‌ [٤] فيه و لئن كان في شك من الخصلتين، لقد كان ينبغي له أن يعتزله و يركد [٥] جانبا، و يدع النّاس، معه).

سپس مى‌فرمايد: «ولى او هيچ كدام از اين سه را انجام نداد و به كارى دست زد كه دليل روشنى بر آن نبود و عذرهاى ناموجهى براى كار خود آورد (نخست بر ضد او قيام كرد سپس به خونخواهى او برخاست)» (فما فعل واحدة من الثّلاث، و جاء بأمر لم يعرف بابه، و لم تسلم معاذيره).

امام عليه السّلام با اين دليل روشن منطقى از روى توطئه و دروغ طلحه پرده بر مى‌دارد و نشان مى‌دهد كه او يك سياست باز دروغگو است كه نان را به نرخ روز مى‌خورد؛ چرا كه وضع او در برابر عثمان- مطابق حصر عقلى- ممكن نبود، از اين سه حالت بيرون باشد: يا او را ظالم مى‌دانست يا مظلوم يا در شك و ترديد بود؛ و هر يك از اين‌ها برخورد مناسبى‌

[١] «يوازر» از ماده «موازرة» به معناى يارى كردن است.

[٢] «ينابذ» از ماده «منابذة» به معناى دور افكندن و مبارزه نمودن است.

[٣] «منهنهين» به معناى كسانى است كه از كارى جلوگيرى مى‌كنند و از ماده «نهنهة» (بر وزن قهقهة) گرفته شده است.

[٤] «معذرين» به معناى كسانى است كه براى كار خود يا ديگران عذرى مى‌تراشند.

[٥] «يركد» از ماده «ركود» به معناى راكد و ساكت شدن است.