پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٩٩ - شرح و تفسير خوشا به حال آنها كه مشغول اصلاح خويشاند

البتّه با توجّه به صدر و ذيل آيه‌ «وَ يَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ» [١] تنها يك گناه است كه اگر انسان بدون توبه از آن، بميرد امكان بخشش ندارد و آن، شرك است؛ اما گناهان ديگر كبيره باشد يا صغيره، هرگاه انسان بدون توبه از آن‌ها، از دنيا برود، احتمال شمول عفو الهى درباره او وجود دارد؛ هرچند قطعى نيست و يقينا مشمول اين عفو نيز حساب و كتابى دارد؛ چرا كه تعبير به «من يشاء» مفهومش اين نيست كه بى‌حساب و كتاب گنهكاران بخشوده مى‌شوند؛ زيرا خداوند حكيم است و اراده و مشيّت او نيز حكيمانه است و تنها كسانى مشمول اين عفو مى‌شوند كه زمينه‌هاى مناسب و شايسته براى عفو و بخشودگى دارند؛ درست همان گونه كه در مورد عفو زندانيان معمول است كه نگاه به حال زندانى مى‌كنند، هرگاه زمينه‌هاى مثبت در او باشد مشمول عفو مى‌شود.

يقينا منظور از شرك در اين جا، شرك جلّى است؛ همانند بت پرستى و امثال آن و اما شرك خفىّ (مانند رياكارى) نوعى از گناهان كبيره است كه در ذيل آيه داخل است.

آن گاه به بيان قسم دوّم و سوّم ظلم مى‌پردازد و مى‌فرمايد: «امّا ظلمى كه بخشوده مى‌شود، ستمى است كه بندگان با ارتكاب گناهان صغيره به خويشتن كرده‌اند و امّا گناهى كه بدون كيفر نمى‌ماند، ظلم بندگان به يكديگر است كه قصاص در آن جا شديد است. اين قصاص، مجروح ساختن با كارد يا زدن با تازيانه نيست؛ بلكه چيزى است كه اين‌ها در برابرش كوچك است» (و أمّا الظّلم الّذي يغفر فظلم العبد نفسه عند بعض الهنات‌ [٢]. و أمّا الظّلم الّذي لا يترك فظلم العباد بعضهم بعضا.

القصاص هناك شديد. ليس هو جرحا بالمدى‌ [٣] و لا ضربا بالسّياط، و لكنّه ما يستصغر ذلك معه).

[١] نساء، آيه ٤٨.

[٢] «هنات»، جمع «هن» (بر وزن من) «ياهنه» به معناى امر مهم و حادثه شديد نقل شده است (لسان العرب، ماده «هن») و گاه به معناى موضوعات كوچك و كم اهمّيّت است و در جمله ياد شده، همين معناى دوّم قصد شده است.

[٣] «مدى» جمع «مديه» (بر وزن بنيه) به معناى كارد و چاقو است.