تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٤٢٣ - مقدمه

قرن ششم و هفتم از نظر علمى، تنها دوره گذار براى جامعه اماميه است. ميراث حديثى شيعه كه در قرن دوم و سوم در كوفه به صورت تدوين اصول و مجامع اوّليه حديثى شكل گرفته بود، در قم و بغداد مبنايى براى تأليف آثار مفصّل‌تر، چون كتب اربعه (الكافى‌، كتاب من لايحضره الفقيه‌، الاستبصار و تهذيب الأحكام‌) گرديد. در قرن چهارم، تلاش‌هاى شيخ مفيد و انتقال ميراث حديث شيعه به نسل برجسته بعد از خود، بخصوص عالمانى چون شيخ طوسى و سيّد مرتضى، پيش‌زمينه‌اى براى شكل‌گيرى حوزه نجف گرديد. ورود سلجوقيان و مهاجرت شيخ طوسى از بغداد به نجف، مهم‌ترين حادثه در تاريخ شيعه در قرن پنجم است.

تشيّع با تأسيس حلّه در اواخر قرن پنجم، با وضعيت مطلوبى رو به رو شد.

خاندان شيعى بنو مَزيَد، محيطى مطلوب براى عالمان شيعى پديد آوردند. با اين حال از حيث علمى، قرن ششم، آغاز دوره ركود جامعه شيعه بود و اين ركود در قرن هفتم نيز تداوم يافت. تنها استثناى مهم در قرن هفتم، رضى الدين ابن طاووس، عالم پُر اثر امامى است كه در آثار مختلف خود، اطلاعات گران‌بهايى از ميراث حديثى اماميه را حفظ كرده است.

بر خلاف اهل سنّت، تلقّى خاص عالمان امامى از حديث، مانع از پديد آمدن علوم متداول حديثى در ميان شيعيان شد. همّ و غم عالمان امامى در اين دوره، تنها گردآورى مجموعه‌هاى حديثى بر اساس متون قديمى بوده و به دليل متداول بودن كتب حديثى، متن‌هاى حديثىِ مُرسل فراوانى، چه در حوزه اهل سنّت و چه شيعه، پديد آمده است. با اين حال، همين متون، نكاتى در بر دارند كه مى‌توانند ما را در فهم برخى نظرات حديثى عالمان امامى، يارى دهند. ويژگى خاص قرن ششم و تا حدّى قرن هفتم، تأليف آثار فراوانى در مناقب‌نويسى ائمّه است.