تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٣٦٦ - ٣ رسالة فى معنى المولى

دارد: يكى در كتاب‌خانه ميرزا محمّد تهرانى در سامرا[١] سه نسخه در كتاب‌خانه عمومى آية اللَّه مرعشى، و دو نسخه نيز در كتاب‌خانه مجلس شوراى اسلامى.[٢] در مصادر كتاب‌شناسى اوّليه، اين عنوان ذكر نشده؛ ولى در منابع متأخّر، با عنوان‌ مناظرة الشيخ المفيد،[٣] فى معنى المولى‌[٤] و رسالة فى معنى المولى‌[٥] آمده ست. در انتساب اين كتاب به شيخ مفيد، ترديدى صورت نگرفته است.

نسخه چاپى اين رساله، شامل مقدّمه محقّق و اصل رساله است. در مقدّمه محقّق، به جايگاه رساله با تصويرى كلّى از مطالب آن، پرداخته شده است. اين رساله حاصل مناظره و گفتگوى شيخ مفيد با چند متكلّم معتزلى از گروه بهشميه (منسوب به ابو هاشم جنائى) و برخى از مجبره است. آنان مدّعى بودند كه لفظ «مولى» در حديث غدير، بر امامت و رياست دلالت نمى‌كند؛ زيرا اين لفظ هرگز چنين معنايى ندارد.

شيخ مفيد در اين گفتگو، مدّعى شده كه امامت و رياست، نه تنها يكى از معانىِ لفظ مولاست، كه معناى اصلى آن است و ساير معانى هر كدام به نحوى، به آن باز مى‌گردند. مهم‌ترين دلايل وى در اين باره، عبارت اند از: شواهد شعرى (از بزرگان صحابه و ديگر كسانى كه در شناخت لعت و دلالت آن، مى‌توان به كلام آنان احتجاج كرد)، فهم لغوىِ معاصر- با استناد به اتّصال اين فهم به زمان پيامبر صلى الله عليه و آله-، و كلام اهل بيت عليهم السلام به اين اعتبار كه آنان، عالم به لغت هستند.

شيخ مفيد به سروده‌هاى شعرايى استناد كرده است كه در لغت و زبان عربى، به فصاحت كلام، نامور بوده‌اند و كلامشان حجّت و مرجع است. اينان واژه مولا را در

[١]. الذريعة، ج ٢، ص ٢٧٢؛ ج ٢٠، ص ٣٩٦.

[٢]. تراثنا، ش ١٣، ص ١٠٩؛ فهرست نسخه‌هاى خطّى كتاب‌خانه آية اللَّه مرعشى، ج ١، ص ٩١، ٢٦٨، ٢٨٣؛ فهرست كتاب‌خانه مجلس شوراى اسلامى، ج ٧، ص ٢٩، ٢٧١.

[٣]. الذريعة، ج ٢٢، ص ٣٠٣.

[٤]. الغدير، ج ١، ص ٣٤٥.

[٥]. رسالة فى معنى المولى، ص ٣، مقدّمه محقّق.