تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٣٠٠ - ٧ الإرشاد فى معرفة حجج الله على العباد

اين كتاب بارها چاپ شده است؛ از جمله، در تهران در سال ١٢٩٥ ق. محمّد مسيح كاشانى (م ١١٢٥ ق) آن را با نام‌ التحفة السليمانية، به فارسى برگرداند و در ايران در سال ١٣٠٣ ق، به چاپ رساند.[١] از كتاب‌ الإرشاد، با همين عنوان‌[٢] و يا با عنوان‌ الإرشاد فى معرفة حجج اللَّه على‌ العباد،[٣] ياد شده است و انتساب آن به شيخ مفيد، معروف است. موضوع الإرشاد، شرح حال و تاريخ زندگى دوازده امام عليهم السلام و نيز دلائل و كرامات آنان است. الإرشاد افزون بر ارزش حديثى، ارزش فقه الحديثى و رجالى نيز دارد. اين كتاب همچون ديگر كتاب‌هاى شيخ مفيد، با اعتنا و اعتماد علماى شيعه مواجه شد و عدّه‌اى به تلخيص، شرح و ترجمه آن پرداختند. براى نمونه، المستجاد فى تلخيص الإرشاد يا المستجاد من الإرشاد، تلخيصى است منسوب به علّامه حلّى كه نسخه باقى‌مانده آن، در سال ٩٨٢ ق، در بغداد نگاشته شده است.[٤] همچنين، شرح محمّد باقر بن زين العابدين حسينى شيرازى (زنده در ١٠٩٢ ق)،[٥] و شرحى به نام‌ منهج الرشاد، تأليف محمّد بن حسن بن قنبر على بن محمّد حسن زنجانى (م ١٣٤٠ ق) كه در چهار جزء بوده است.[٦] نيز در سال‌هاى اخير، محمّد محمّدى اشتهاردى و محمّد باقر ساعدى خراسانى، آن را به فارسى برگردانده، كه توسط انتشارات جامعه مدرسين قم، به چاپ رسيده است.

همچنين، كتاب‌ الإرشاد از مصادر بسيارى از كتب حديثى، كلامى و تاريخى، به حساب آمده است.[٧]

[١]. تراثنا، ش ١٣، ص ٩٥- ٩٦.

[٢]. رجال النجاشى، ص ٤٠٣؛ الفهرست، طوسى، ص ٢٣٩؛ معالم العلماء، ص ١٤٧؛ بحار الأنوار، ج ١، ص ٧؛ الذريعة، ج ١، ص ٥٠٩.

[٣]. مجموعه رسائل مفيد، ص ٣٥٣؛ فلاح السائل، ص ٧٢.

[٤]. الذريعة، ج ٢١، ص ٢.

[٥]. أعيان الشيعة، ج ٩، ص ١٨٠.

[٦]. الذريعة، ج ٢٣، ص ١٨٨.

[٧]. ر. ك: إعلام الورى، ص ١٧٣- ١٧٤، ١٨٠، ١٨٢؛ مناقب، ابن شهر آشوب، ج ١، ص ٣٠٥؛ و ج ٢، ص ١٢٥، ١٢٦، ٣١٢، و ج ٣، ص ٨٢، ٨٩؛ إقبال الأعمال، ج ٣ ص ١١٤؛ كشف الغمّة، ج ١ ص ١٩٤، و ج ٢، ص ٨٧؛ وسائل الشيعة، ج ٢٠، ص ٤٣ و ج ١، ص ٦٨، ٣١٢، ٣٢٥؛ مستدرك الوسائل، ج ١، ص ٣٢٨، و ج ٢، ص ١٣٩، ٢٢٧.