تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٢٥٤ - ٩ التوحيد

معنادارى برخوردار است. ترتيب و چينش ابواب نيز قابل ملاحظه است. با نگاه اجمالى به عناوين ابواب، به نظر مى‌رسد كه شيخ صدوق عناوين را بر اساس نظام معنادار «كلّى به جزئى» مرتب كرده است؛ به اين صورت كه ابتدا مباحث كلّى را درباره توحيد و ديگر صفات ذات و افعال خدا آورده و پس از آن، به تفسير و تأويل آيات قرآن و آن گاه، به تفسير مفاهيم قرآنى پرداخته و در پايان نيز مباحثه و مناظره امام رضا عليه السلام را با اهل اديان و اصحاب مقالات- چون جاثليق و رأس الجالوت- و نيز سخن ايشان با سليمان مروزى، متكلّم خراسان، در باب توحيد را مطرح كرده كه هر دو جلسه، در حضور مأمون برگزار شده‌اند. باب پايانى كتاب، درباره نهى از كلام و جدال و مراء درباره خداست.

گويا چينش و ترتيب احاديث در درون ابواب نيز خالى از مبنا و پايه نيست. با تأمل در روايات هر باب، اين حدس قوى مى‌نمايد كه شيخ صدوق ترتّب احاديث را بر يكديگر، در نظر داشته است. قرينه بر اين مطلب، آن است كه او در موارد بسيارى پس از يك يا چند روايت- كه گاه با توضيح مختصر يا مفصّلى نيز همراه است-، با عبارتِ «و تصديق ذلك ...»، و «و تصديق ما ذكرتُه ...»، «و مِن ذلك ...» يا «و فى رواية اخرى‌ ...»، روايت يا روايات ديگرى را آورده است.[١] برخى از باب‌هاى كتاب كه در بردارنده روايات پرشمارترى هستند، بدين قرار است: ثواب الموحّدين و العارفين، التوحيد و نفى التشبيه، إنّه عز و جل ليس بجسم و لا صورةٍ، ما جاء فى رؤية اللَّه، صفات الذات و صفات الأفعال، نفى المكان و الزمان و السكون و الحركة والنزول و الصعود و الإنتقال عن اللَّه تعالى، أسماء اللَّه تعالى والفرق بين معانيها و بين معانى أسماء المخلوقين، فطرة اللَّهِ الخلقَ على التوحيد، الإستطاعة، القضاء والقدر والفتنة والأرزاق و الأسعار والآجال، نفى الجبر و التفويض، المشية

[١]. التوحيد، ص ١١٦، ١٣٧، ١٢١، ١٥٧، ١٧٨، ٢٢٦، ٣١٧، ٣٨٨.