تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ١٩٩ - ١١ أمالى الطوسى
الأمالى- كه گاه المجالس نيز ناميده مىشود- به فرزند شيخ طوسى، حسن بن محمّد بن حسن طوسى نسبت دادهاند.[١] برخى به تعدّد الأمالى و المجالس، براى پدر و فرزند قائل شدهاند.[٢] محمّد باقر مجلسى متذكر شده كه در سده يازدهم و دوازدهم، امالى ابو على، معروفتر از امالى شيخ طوسى بوده؛ اگرچه اكثر مردم آن را همان امالى شيخ مىپندارند.[٣] عدهاى نيز همچون نويسندگان أعيان الشيعة و الذريعة، بر يگانگى آن دو تأكيد كردهاند و اين قول را به سيّد بن طاووس نسبت دادهاند. آنان متذكر شدهاند كه أمالى منسوب به ابو على، جزئى از امالى شيخ طوسى است.[٤] نسخه چاپى امالى طوسى، شامل مقدّمه محقق و اصل كتاب است. اصل كتاب، در ٤٦ مجلس سامان يافته است. اسانيد هيجده مجلس نخست كتاب، با مشايخ شيخ طوسى آغاز مىشود؛ در حالى كه اسانيد ٢٨ مجلس ديگر، با خود شيخ طوسى شروع مىشود. ميانگين تعداد روايات در هيجده مجلس اوّل كتاب، بيش از ميانگين تعداد روايات در ٢٨ مجلس ديگر است. همچنين، مجالس هيجدهگانه نخست، با تاريخ سال، ماه و روز شروع نشدهاند؛ ولى ٢٨ مجلس پايانى، تاريخ دارند. به استناد تاريخهاى ياد شده، اين مجالس در سال ٤٥٧- ٤٥٨ ق، و در روزهاى جمعه ماههاى محرم تا صفر برپا شدهاند. نسخههاى خطّى و مطبوع كتاب در سال ١٣١٣ ق، در تعداد مجالس كتاب، كم و بيش اختلاف دارند، چنانكه نسبت به عناوين و برخى از مشخصات و حتى ترتيب مجالس هيجدگانه و بيست و هفتگانه نيز اختلاف است.
در نسخه خطّى كتاب، متعلّق به سال ٥٨٠ ق، هيجده مجلس نخست، با عنوان «اجزاء هيجدهگانه» ذكر شده و اسانيد و رواياتشان، با مشايخ شيخ طوسى شروع مىشود و فاقد تاريخ سال، ماه و روز است. در قسمت دوم، ٢٦ مجلس با عنوان «مجلس» و با تاريخ سال، ماه و روز ذكر شده و اسانيد روايات آنها با نام شيخ طوسى آغاز مىشود
[١]. بحار الأنوار، ج ١، ص ٢٧؛ وسائل الشيعة، همان جا؛ مستدرك الوسائل، ج ١، ص ٧٣، ٧٩.
[٢]. بحار الأنوار، همان جا؛ وسائل الشيعة، همان جا.
[٣]. بحار الأنوار، همان جا.
[٤]. الأمالى، طوسى، ص ٢٢، مقدّمه محقّق؛ الذريعة، ج ٢، ص ٣٠٩، ٣١٣.