تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٥١ - ٥ مسلسل نگارى

كتاب‌ الإقبال‌، شيخ صدوق در كتاب‌ المرشد ش در آداب روز بيست و پنجم ماه رجب، از آن روايت كرده است. شايد مؤلّف كتاب‌ الجامع‌، محمّد بن احمد بن يحيى اشعرى، صاحب‌ نوادر الحكمة باشد و چه بسا مراد از الجامع‌، همان‌ النوادر باشد كه شيخ صدوق آن را از استاد خود، ابو على احمد بن محمّد بن يحيى عطّار نقل كرده است.

٤. الجامع فى الحديث‌، ابو جعفر محمّد بن حسن بن احمد بن وليد، معروف به ابن وليد (م ٣٤٧ ق). اين كتاب، يكى از منابع‌ كتاب من لا يحضره الفقيه‌ شيخ صدوق (م ٣٨١ ق) بوده است.[١] شيخ طوسى نيز در كتاب‌ تهذيب الأحكام‌، زيارت امام رضا عليه السلام را از اين كتاب، با عنوان‌ الجامع‌، نقل كرده است. ظاهر عبارت سيّد بن طاووس (م ٦٦٤ ق) در كتاب‌ الإقبال‌، گوياى آن است كه وى كتاب‌ الجامع‌ ابن وليد را در اختيار داشته است- چرا كه وى در بحث نوافل ماه رمضان، آورده است: «روى عبد اللَّه الحلبى فى كتابٍ له و ابنُ الوليد فى جامعه»-؛ چنان كه گويا اين كتاب در عصر محمّد باقر مجلسى (م ١١١١ ق) نيز موجود بوده است.

٥. جامع الأحاديث النبوية، از ابو محمّد جعفر بن احمد بن على قمى رازى. وى معاصر شيخ صدوق (م ٣٨١ ق) بود و هر دو، از يكديگر نقل كرده‌اند. شيخ صدوق در كتاب‌هاى‌ التوحيد و معانى الأخبار خود، از ابن رازى روايت نقل كرده، چنان‌كه ابن رازى نيز تفسير منسوب به امام حسن عسكرى عليه السلام را از شيخ صدوق روايت كرده است.

٥. مُسَلسَل‌نگارى‌

عنوان «مسلسل» بر گونه‌اى خاص از حديث اطلاق مى‌شود. در اين گونه خاص- كه ناظر به اسناد حديث است-، راويان در يك حالت (مانند تبسّم يا تختّم به يمين) گفتار يا نام، اشتراك دارند. مسلسلات نيز عنوان كتابى است كه اين گونه احاديث را در

[١]. ر. ك: الذريعة، ج ٥، ص ٢٨- ٣٢.