تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٤٧٤ - خاندان طبرسى
الإسلام حسن بن حسين حَسَكا بابويِه و برخى ديگر از علما تلمّذ نمود كه نامآورترين آنها، دو فردِ پيشگفتهاند. او همچنين از ابوالفتح عبد اللَّه بن عبد الكريم ابن هوازن قشيرى، مجموعه حديثىِ صحيفة الرضا عليه السلام[١] را روايت نموده است. از شاگردان وى مىتوان به شيخ منتجب الدين، ابن شهرآشوب، قطب راوندى و سيّد فضل اللَّه راوندى اشاره كرد.[٢] از آثار حديثى او مىتوان به إعلام الورى اشاره كرد. كتاب يادشده، مجموعهاى حديثى در تاريخ ائمّه و پيامبر است. ابواب اين كتاب، عبارتاند از: فى ذكر النبىّ، فى ذكر أمير المؤمنين عليه السلام، فى ذكر سائر الأئمّة من الحسن الزكىّ إلى الحسن العسكرى عليهم السلام، فى بيان إمامتهم و ذكر الثانى عشر منهم.
در بخش آخر، طبرسى به دفاع كلامى از انديشه «غيب» پرداخته است. در اين كتاب، وى اسناد احاديث را به نحو كامل نياورده است. با اين حال از مصادرى استفاده نموده كه اينك برخى از آنها در دسترس نيستند. مهمترين اين منابع، كتاب مغازى ابان بن عثمان احمر بَجَلى است.[٣] ديگر اثر طبرسى در احوال ائمّه، رساله كوچكى با عنوان تاج المواليد است كه به چاپ نيز رسيده است.
ادبيات دعانويسى و تحرير كتب ادعيه، در قرن ششم از رونق خاصى برخوردار بوده است. طَبرِسى در اين زمينه، كتاب الآداب الدينيّة للخزانة المعينيّة را نگاشته است[٤]
[١]. اين كتاب، حاوى صد تا دويست حديث( و هر كدام با روايتهاى گوناگون) است. براى آگاهى از طرقهشتگانه روايت اين كتاب و متداول بودن آن در بين شيعه و اهل سنّت، ر. ك: توضيحات دانشپژوه در معرفى نسخهاى از اين اثر( فهرست نسخ خطّى اهدايى آقاى سيّد محمّد مشكات، ج ٣، بخش ٣، ص ١٣٩٦- ١٤٠٨). همچنين، ر. ك: طبقات أعلام الشيعة( ثقات العيون)، ص ١٦٤. متن كتاب را مؤسّسة الإمام المهدى( قم) زير نظر سيّد محمّد باقر موحّد ابطحى در سال ١٤٠٨ ق، چاپ كرده است. در مقدّمه اين چاپ، توضيحات مفصّلى ذكر شده است.
[٢]. در مورد فضل اللَّه بن على حسينى، براى نمونه، ر. ك: طبقات أعلام الشيعة( ثقات العيون)، ص ٢١٧ و ٢١٨.
[٣]. براى دستيابى به فهرست منابع مورد استفاده طبرسى در إعلام الورى، ر. ك:« طبرسى و كتاب إعلام الورى»، محمّدباقر خوراسگانى، آينه پژوهش، ش ٤٦، ص ٣٤ و ٣٥.
[٤]. اين كتاب به كوشش سيّد محمّد حسينى نيشابورى( مشهد، ١٤١٩ ق) به چاپ رسيده است.