تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٤٠٠ - ٧ اختيار معرفة الرجال

كتاب‌خانه آية اللَّه مرعشى به خطّ منصور بن على بن منصور خازن (كتابت در:

٥٧٧ ق).[١] اين كتاب پيش‌تر نيز در بمبئى در سال ١٣١٧ ق، به اهتمام على محلّاتى حائرى و در نجف اشرف با تعليقات سيّد احمد حسينى، چاپ شد.

كتاب‌ اختيار معرفة الرجال‌ با همين عنوان، در منابع كتاب‌شناسى و حديثى ذكر شده است.[٢] به استناد عبارتى كه در ابتداى نسخه ابن طاووس بوده، شيخ اين كتاب را در سال ٤٥٦ ق، در نجف اشرف، بر گروهى از اهل علم، املا كرده است.[٣] كتاب‌ اختيار، تهذيب شده و گزيده مطالب كتاب‌ رجال الكشّى‌ يا همان‌ معرفة الرجال‌ است.[٤] از آن جا كه كشّى تنها به ذكر رواياتى پرداخت كه در مدح يا ذمّ افراد وارد شده بود، اين پرسش مطرح است كه شيخ طوسى در گزينش خود، چه رواياتى را حذف كرد يا چه چيز يا چيزهايى را تهذيب نمود؟ پاسخ اين سؤال، دقيقاً روشن نيست؛ چراكه‌ رجال الكشّى‌، ظاهراً پس از سده پنجم ناياب شده و هيچ يك از علماى رجال، آن را در اختيار نداشته‌اند. نجاشى معاصر طوسى، به تصريح گفته است: «در رجال الكشّى‌، غلطهاى بسيار وجود دارد»[٥]؛[٦] اما روشن نيست كه اين اغلاط، از چه نوعى بوده است. ظاهر كلمه «غلط»، بر وجود غلط لفظىِ سهوى دلالت مى‌كند.

برخى گفته‌اند: «شيخ طوسى، رجال الكشّى‌ را از روايات عامّه، تهذيب كرد»؛[٧] ولى اين ادّعا مطابق با واقع نيست؛ چرا كه در كتاب‌ اختيار الرجال‌ نيز گروهى از رجال عامّه ذكر شده‌اند.[٨] به هر روى، نسخه‌اى از اختيار الرجال‌، در دسترس‌

[١]. فهرستگان نسخه‌هاى خطّى، ص ١٣٧- ١٤٠؛ الذريعة، ج ١، ص ٣٦٥.

[٢]. الفهرست، طوسى، ص ٢٥؛ معالم العلماء، ص ١٥٠؛ فرج المهموم، ص ١٣٠؛ بحار الأنوار، ج ١، ص ٣٣.

[٣]. فرج المهموم، ص ١٣٠.

[٤]. همان جا؛ الفوائد الرجالية، ج ٣، ص ٢٣٢.

[٥]. الرجال النجاشى، ص ٣٧٢.

[٦]. خاتمة مستدرك الوسائل، ج ٣، ص ٢٨٦.

[٧]. مجمع الرجال، ج ١، ص ١٣( به نقل از: خاتمة مستدرك الوسائل، ج ٣، ص ٢٨٦).

[٨]. كلّيات فى علم الرجال، ص ٥٩- ٦٠.