تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٣٩٠ - ٤ رجال النجاشى

پيشينه تأليف و كتاب ندارند، انگيزه لازم را براى تأليف اين كتاب فراهم آورده است.

نيز همه تأليفات عالمان امامى، به جهت كثرت و پراكندگى‌شان، در اين كتاب ذكر نشده است و براى اختصار، به ذكر يك طريق به صاحب كتاب، بسنده شده است.

در اصل كتاب، ١٢٦٩ نفر از رجال و مؤلّفان شيعه معرّفى شده‌اند. گو اين‌كه هدف اصلى نجاشى، ذكر تأليفات و آثار بوده؛ ولى معلوم است كه بدون معرّفى مؤلّف، معرّفى تأليف انجام نمى‌گيرد. در شرح حال مؤلّفان، افزون بر اسامى، كنيه‌ها، القاب و انساب، به اقوال مطرح در مدح و ذمّ آنان، و گاه به نام راويان و مشايخ و سال وفات آنان نيز اشاره شده و در معرفى آثار، ذكر كتاب‌ها و رساله‌ها و طريق نجاشى به آنها آمده است. به موجب نسخه‌هايى از رجال‌ نجاشى، اين كتاب شامل دو جزء بوده است كه جداگانه نگارش شده‌اند: جزء نخست، از حرف الف تا عين و جزء دوم از حرف عين تا پايان كتاب.[١] در نسخه چاپى، اين تقسيم‌بندى نيست.

در نسخه چاپى ابتدا تحت عنوان «طبقه اولى‌»، شش نفر از متقدّمان در تأليف، بدون مراعات ترتيب الفبايى، معرفى شده‌اند؛ ابو رافع، على بن ابى رافع، ربيعة بن سميع، سليم بن قيس هلالى، اصبغ بن نُباته مجاشعى و عبيد اللَّه بن حرّ جُعفى. پس از اين طبقه، به ساير محدّثان و مؤلّفان بر اساس حروف الفبا و با رعايت ترتيب دو حرف اوّل اسم محدّث، پرداخته شده است. باب پايانى، به كسانى اختصاص يافته است كه به كنيه مشهورند. شمار رجال معرّفى شده در كتاب، ١٢٦٩ نفر است؛ اوّلينِ آنها ابان بن تغلب بن رباح و آخرين نفر ابو يعقوب جُعفى است. اگرچه نجاشى به قصد معرّفى مصنّفات شيعه اماميه، اين كتاب را تأليف كرده؛ در لابه لاى آن، شيعيان غير امامى و افراد غير شيعه‌اى كه يا از رجال شيعه روايت كرده‌اند يا در تأييد آموزه‌هاى شيعه، كتاب نگاشته‌اند نيز معرّفى شده‌اند.[٢] نجاشى درباره مذهب برخى از اين افراد كه شيعه غير امامى‌اند، سكوت كرده است.[٣] درباره جرح و تعديل نيز

[١]. الفوائد الرجالية، ج ٢، ص ٣٠- ٣١.

[٢]. كليّات فى علم الرجال، ص ٦٢.

[٣]. قواعد الحديث، ص ١٦٠.