تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٢٣٨ - ٤ كتاب الغيبة

با تحقيق على اكبر غفّارى كه با چند نسخه خطّى، مقابله شده است (از جمله، با دو نسخه در كتاب‌خانه ملك در تهران: يكى به تاريخ تحرير ١٠٧٧ ق، كه در صفحات آغازين و پايانى، افتادگى دارد، و نسخه‌اى ديگر كه به قرينه خطّ آن، گويا در حدود سده دهم تحرير شده است). نيز نسخه موجود در كتاب‌خانه آستان قدس رضوى، به تاريخ تحرير ٥٧٧ ق، و نسخه كتاب‌خانه دانشگاه تهران كه نوشته‌اى به خطّ ميرزا حسين نورى در ١٢٨٩ ق، روى آن است.[١] الغيبة بارها چاپ شده است؛ از جمله، در تهران و به سال ١٣١٨ ق.

معرّفى اين كتاب با همين عنوان‌[٢] و يا ملاء العيبة فى طول الغيبة[٣] آمده است. انتساب‌ الغيبة به ابن ابى زينب نعمانى، معروف و بلكه متواتر است و از مصادر كتاب‌هاى حديثى و كلامىِ بى شمارى است؛ مانند الإرشاد، الإستنصار، الغيبة ى طوسى، قصص الأنبياء راوندى، بحار الأنوار، وسائل الشيعة، مدينة المعاجز، عوامل العلوم‌، مستدرك الوسائل‌ و دهها كتاب ديگر در زمينه غيبت امام دوازدهم عليه السلام.

نسخه چاپى‌ الغيبة، شامل مقدّمه محقّق، مقدّمه مؤلّف و اصل كتاب است. در مقدّمه محقّق، پس از شرح حال مؤلّف، به معرّفى نسخه‌هاى خطّى و چاپى كتاب، جايگاه و اعتبار تأليف و ويژگى‌هاى آن، پرداخته شده است. مقدّمه بلند مؤلّف، شامل انگيزه تأليف و اشاره به باب‌هاى آن است. به موجب اين مقدّمه، شيعيان در مسئله غيبت امام دوازدهم، پراكنده و در حيرت، دچار ترديد بودند: برخى در راه افراط قدم مى‌زدند و برخى در طريق تفريط و تقصير.[٤] به گفته نعمانى، كم‌دانى نسبت به روايات در اين باب و كم تأملى و بى‌درايتى در آنها- كه درايت در روايت، توصيه معصوم‌

[١]. الغيبة، نعمانى، ص ١٤- ١٥.

[٢]. الإرشاد، ج ٢، ص ٣٥٠؛ رجال النجاشى، ص ٣٨٣؛ معالم العلماء، ص ١٥٣؛ أمل الآمل، ج ٢، ص ٢٣٣؛ الذريعة، ج ١٦، ص ٧٩.

[٣]. الذريعة، ج ٢٢، ص ١٨٣؛ معجم ما كتب عن الرسول و أهل البيت عليهم السلام، ج ٩، ص ٢١٧، ٢٦١.

[٤]. الغيبة، نعمانى، ص ٢٧- ٢٨.