تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٢٢٥ - ٨ معدن الجواهر و رياضة الخواطر

حسين بن شمس الدين صاعدى، مندرج در مجموعه‌اى با تاريخ كتابت ٩٨٦ ق، كه بر پشت آن، صورت اسناد اين كتاب به مؤلّف آمده است. سومى، نسخه‌اى است كهن، در كتاب‌خانه شيخ امين آل حاج كاظم كاظمى، كه در برخى از حواشى آن، تاريخ كتابت ٧٨١ ق، ذكر شده است. سيّد حسن امين، صاحب‌ أعيان الشيعة، احتمال داده كه اين نسخه، با خطّ ابن ادريس حلّى باشد.[١] شيخ عباس قمى كتاب‌ معدن الجواهر و رياضة الخواطر را با عنوان‌ نزهة النواظر فى ترجمة معدن الجواهر، به فارسى برگرداند، كه از سال ١٣٣٩ ق، بارها توسط انتشارات مرتضوى چاپ شده است.[٢] اصل كتاب نيز در مجلّه‌ الهادى‌، متعلّق به دار التبليغ قم، در سال ١٣٩٢ ق، چاپ شد.

كتاب‌ معدن الجواهر و رياضة الخواطر، با همين عنوان‌[٣] و گاه با عنوان‌ معدن الجواهر،[٤] ذكر شده است. انتساب اين كتاب به ابو الفتح كراجكى، معروف است.[٥] اين كتاب، در زمينه اخلاق و مواعظ و آداب و حكم تأليف شده و از مصادر كتاب‌هاى حديثى متأخّر است.[٦] نسخه چاپى‌ معدن الجواهر، شامل مقدّمه محقّق كتاب، مقدّمه كوتاه مؤلّف و اصل كتاب است. در مقدّمه محقّق، پس از شرح حال مؤلّف، به معرّفى تأليف از جهت انتساب به مؤلّف، موضوع، پيشينه و نسخه‌هاى خطّى آن، پرداخته شده است. مؤلّف نيز در مقدّمه خود، به اهميّت موضوع كتاب، شيوه نظم و ترتيب مطالب و سابقه آن اشاره كرده و گفته است كه پس از گردآورىِ «جواهر الفاظ و عيون معانى» در اخلاق‌

[١]. الذريعة، ج ٢١، ص ٢٢١- ٢٢٢.

[٢]. الذريعة، ج ٢٤، ص ١٣٠؛ معجم المطبوعات النجفية، ص ٣٦٢.

[٣].« مكتبة العلّامة الكراجكى»، السيّد عبد العزيز الطباطبائى، تراثنا، ش ٤٤، ٣٨٧؛ أمل الآمل، ج ٢، ص ٢٨٧.

[٤]. بحار الأنوار، ج ١، ص ١٨.

[٥]. بحار الأنوار، ج ١، ص ٣٥.

[٦]. وسائل الشيعة، ج ١٧، ص ٣٠٧؛ بحار الأنوار، ج ١، ص ٢١٨؛ مستدرك الوسائل، ج ٢، ص ٨٢؛ ج ٤، ص ٢٧٨.