تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ١٨٥ - ٥ جامع الأحاديث

- و سپس مستدركات، سامان مى‌يابد. مؤلّف، مقدّمه‌اى كوتاه بر اين كتاب نوشته و پس از آن، روايات را به ترتيب خاصّى آورده است. وى در مقدّمه كوتاه خود- كه به انگيزه تأليف و شيوه آن اختصاص دارد-، گفته است كه اين كتاب را به درخواست فردى نوشته و براساس حروف معجم، سامان داده است.

در مقدّمه محقّق كتاب، در باره نام مؤلّف، جايگاه علمى‌اش، دوره تاريخى زندگانى‌اش و نيز كتاب‌هاى او، به تفصيل بحث شده است. پايان بخش كتاب با عنوان «مستدركات»، شامل اجزاى پراكنده‌اى از دو كتاب ناياب مؤلّف است با نام‌هاى: أدب الإمام و المأموم‌، و المنبّى عن زهد النبى صلى الله عليه و آله‌. محقّق كتاب، اين اجزا را در آثار سده‌هاى هفتم تا دهم هجرى يافته است، آثارى چون: فلاح السائل‌ و الدروع الواقية، هر دو از ابن طاووس (م ٦٦٢ ق)، التحصين‌ ابن فهد حلّى، و روض الجنان‌ شهيد ثانى (م ٨٦٤ ق).[١] جامع الأحاديث‌ در يكصد صفحه، شامل حدود هفتصد حديث مسند از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله است كه همانند الجامع الصغير سيوطى (م ٩١١ ق)، به ترتيب حروف الفبا سامان يافته است. مؤلّف، تنها در ابتداى هر باب، سند را به گونه كامل ذكر مى‌كند. گويا اين‌كه برخى از كتاب‌شناسان، شمار احاديث كتاب را حدود هزار حديث ذكر كرده‌اند، ناشى از اشتباه است.[٢] اين كتاب شباهت فراوانى به‌ الجعفريات‌ ابن اشعث كوفى دارد. وى اين روايات را از طريق سهل بن احمد ديباجى، ابو مفضّل شيبانى و هارون بن موسى تلعكبرى، از محمّد بن اشعث، از موسى بن اسماعيل بن موسى بن جعفر عليه السلام و گاه از طريق محمّد بن خلف، از ابو حمران موسى بن ابراهيم مروزى، از امام كاظم عليه السلام، از پدرانش، از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نقل مى‌كند.

[١]. الإمامة والتبصرة، ص ١٠٠- ١٠١، مقدمه محقق.

[٢]. الذريعة، همان جا؛ أعيان الشيعة، همان جا؛ جامع الاحاديث، ص ٢٨.