تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ١٦٧ - ١ الكافى

داده است‌[١] در مصادر كتاب‌شناسى، پس از نام‌ الكافى‌، تنها عنوان «الروضه» به عنوان بخش پايانى آن، ديده مى‌شود.[٢] طبقه‌بندى احاديث و نيز رده‌بندى آنها نشان مى‌دهد كه بخش روضه، در طرح ابتدايى‌ الكافى‌ نبوده است. گويا شيخ كلينى پس از آن‌كه دو بخش اصول و فروع را به پايان رسانده، با احاديث بسيارى مواجه شده كه با توجه به موضوعشان، در آن دو بخش جاى نمى‌گرفتند. از اين رو، «كتاب الروضة» را كه گويى نام با مسمّايى براى اين بخش است، تأليف كرده است. چنان‌كه در باغ و بستان، انواع درخت و ميوه وجود دارد، «كتاب الروضه» نيز پر از احاديث در زمينه‌هاى مختلف است.

انتساب دو بخش اصول و فروع به كلينى، مسلّم و بدون ترديد تلقّى شده است؛ اما انتساب بخش الروضه به كلينى، آن سان مسلّم و خالى از ترديد نيست؛ برخى در آن ترديد كرده‌اند و برخى قاطعانه آن را نفى كرده، الروضة را به ابن ادريس حلّى (م ٥٨٩ ق) صاحب‌ سرائر نسبت داده‌اند. ملّا خليل قزوينى (م ١٠٨٣ ق)، همين قول را برگزيده است.[٣] بنا به قرائنى، «الروضة» جزء كتاب‌ الكافى‌ و تأليف شيخ كلينى است:

يكم: مشايخ آغازين اسانيد اين بخش، همگى از طبقه هشتم يا نهم‌اند و شيخ كلينى نيز در طبقه نهم جاى دارد؛ اما ابن ادريس در طبقه پانزدهم است.

دوم: اسانيد «كتاب الروضة»، تفاوت چندانى با اسانيد اصول و فروع ندارند.

سوم: اسانيد «كتاب الروضة»، همانند دو بخش اصول و فروع، در بيشتر موارد با واسطه «عدّةٌ» شروع شده‌اند.

چهارم: كلينى خود، به انتساب روضه به خود در پايان كتاب فروع، به تأليف بخش‌

[١]. الكافى، ج ٧، ص ٤٦٤.

[٢]. رجال نجاشى، همان جا؛ فهرست طوسى، همان جا.

[٣]. رياض العلماء، ج ٢، ص ٢٦٢؛ خاتمه مستدرك الوسائل، ج ٣، ص ٥٣٦.