تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ١٦٦ - ١ الكافى

كتاب‌خانه مركزى آستان قدس وجود دارد كه معمولًا تاريخ كتابت دارند. نيز هفت نسخه خطّى از آن، در كتاب‌خانه آية اللَّه مرعشى نجفى نگهدارى مى‌شود كه كهن‌ترينِ آنها (با شماره ١٣٨٠٠)، به سده هفتم تعلّق دارد و در سال ٦٧٥ ق، استنساخ شده است.[١] الكافى‌، هم به گونه كامل و هم جداگانه در بخش‌هاى اصول، فروع و روضه، نزديك به سى بار چاپ سنگى و حروفى شده است. كهن‌ترين چاپ‌ الكافى‌ كه سنگى است و به بخش اصول آن اختصاص دارد، در سال ١٢٧٨- ١٢٨٨ ق، در شيراز و تهران چاپ شده است.[٢] در مصادر، نام اين كتاب، الكافى‌ ذكر شده است كه شايد با الهام از اين عبارت كلينى انتخاب شده باشد كه در مقدّمه كتاب مى‌گويد: «إنك تحبّ أن يكون عندك كتاب كاف ...».[٣] موضوع كتاب، گستره فراخ علم دين، در ساحت نظر و عمل است. عناوين بخش‌ها يا همان كتاب‌هاى‌ الكافى‌ نيز، اين گستره را نشان مى‌دهند. كلينى، خود در وصف‌ الكافى‌ چنين گفته است:

كتابٌ كافٍ يجمع‌ [فيه‌] من جميع فنون علم الدين ما يكتفى به المتعلّم ويرجع إليه المسترشد، و يأخذ منه من يريد علم الدين و العمل به.[٤]

نسخه چاپى‌ الكافى‌ داراى مقدّمه مصحّح، مقدّمه مؤلّف و سه بخش به نام‌هاى اصول، فروع و روضه است. به استناد نسخه ياد شده، ساختار كتاب، از كلينى است.

وى در پايان «كتاب العشرة»[٥] در بخش اصول و در پايان «كتاب الأيمان والنذور والكفّارات» در بخش فروع و در آغاز بخش روضه، از پايان و شروع اين بخش‌ها خبر

[١]. الكافى و الكلينى، ص ٤٦٢- ٤٦٤.

[٢]. الكلينى و الكافى، ص ٤٦٤- ٤٦٦.

[٣]. الكافى، ج ١، ص ٨.

[٤]. الكافى، ج ١، ص ٨.

[٥]. الكافى، ج ٢، ص ٦٧٤.