٤/ ١٤. عوامل و بسترهاى فرار ٨٧. تأثير پذيرى از تبليغات دشمنان، زمينه ساز فرار يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ كَفَرُوا وَقَالُوا لإِخْوَانِهِمْ إِذَا ضَرَبُوا فِي الْأَرْضِ أَوْ كَانُوا غُزًّى لَوْ كَانُوا عِندَنَا مَا مَاتُوا وَمَا قُتِلُوا لِيَجْعَلَ اللّهُ ذَلكَ حَسْرَةً فِي قُلُوبِهِمْ وَاللّهُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَاللّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ. (آل‌عمران/ ١٥٦)
اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، همچون كسانى نباشيد كه كفر ورزيده‌اند؛ و به برادرانشان- هنگامى كه به سفر رفته [و در سفر مردند] و يا جهادگر شدند [و كشته شدند]، گفتند: اگر نزد ما مانده بودند، نمى‌مردند و كشته نمى‌شدند. [شما چنين سخنانى مگوييد] تا خدا آن را در دل‌هايشان حسرتى قرار دهد و خدا [ست كه‌] زنده مى‌كند و مى‌ميراند؛ (و زندگى و مرگ، به دست اوست؛) و خدا [ست كه‌] به آنچه انجام مى‌دهيد، بيناست.
٨٨. وسوسه‌هاى شيطانى، عامل فرار إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطَانُ بِبَعْضِ مَا كَسَبُوا وَلَقَدْ عَفَا اللّهُ عَنْهُمْ إِنَّ اللّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ. (آل‌عمران/ ١٥٥)
كسانى از شما كه در روز روبه‌رو شدن دو جمعيت با يكديگر [در جنگ احد] فرار كردند، شيطان آنها را بر اثر بعضى از گناهانى كه مرتكب شده بودند، به لغزش انداخت؛ و قطعاً خداوند از آنها درگذشت؛ زيرا خداوند، آمرزنده و بردبار است.
٨٩. غرور و اعتماد به كثرت نيرو و ساز و برگ نظامى، از عوامل فرار لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللّهُ فِي مَوَاطِنَ كَثِيرَةٍوَيَوْمَ حُنَيْنٍ إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنْكُمْ شَيْئاً وَضَاقَتْ عَلَيْكُمْ الْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّيْتُم مُدْبِرِينَ. (توبه/ ٢٥)
قطعاً خداوند شما را در مواضع بسيارى يارى كرده است، و [نيز] در روز حنين؛ آن هنگام كه فزونى جمعيتتان شمار را مغرور ساخت. ولى (اين زيادى جمعيت) به هيچ وجه از شما دفع [خطر] نكرد، و زمين با همه فراخى بر شما تنگ گرديد، سپس در حالى كه پشت [به دشمن‌] كرده بوديد، فرار نموديد! ٩٠. دنياطلبى و كسب غنايم‌ سَيَقُولُ الْمُخَلَّفُونَ إِذَا انطَلَقْتُمْ إِلَى‌ مَغَانِمَ لِتَأْخُذُوهَا ذَرُونَا نَتَّبِعْكُمْ يُرِيدُونَ أَن يُبَدِّلُوا كَلَامَ‌اللَّهِ قُل‌لَن تَتَّبِعُونَا كَذلِكُمْ قَالَ‌اللَّهُ مِن‌قَبْلُ فَسَيَقُولُونَ بَلْ‌تَحْسُدُونَنَا بَلْ‌كَانُوا لَايَفْقَهُونَ إِلَّاقَلِيلًا. (فتح/ ١٥)