٥٩. وظايف و اختيارات فرماندهى كل قوا ٥٥٥. نظارت بر عملكرد فرماندهان و مسؤولان‌ عَنِ الرَّيَّانِ بْنِ الصَّلْتِ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا (ع) يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ (ص) إِذَا بَعَثَ جَيْشاً فَاتَّهَمَ أَمِيراً بَعَثَ مَعَهُ مِن ثقَاتِهِ مَنْ يَتَجَسَّسُ لَهُ خَبَرَهُ. (وسائل الشيعه، ١٥/ ٦٠، ح ١٩٩٨٧)
«ريان بن صلت» گفت: شنيدم كه امام (ع) مى‌فرمود: رسول خدا (ص) هنگامى كه لشكرى را اعزام مى‌كرد و سپس فرمانده لشكر مورد اتهام قرار مى‌گرفت، يكى از نيروهاى مورد اطمينان خود را همراه وى مى‌فرستاد تا درباره آن فرمانده (به طور محرمانه) اطلاعاتى به دست آورد.
امام على (ع): قَبَّحَ اللَّهُ مَصْقَلَةَ فَعَلَ فِعْلَ السَّادَةِ وَ فَرَّ فِرَارَ الْعَبِيدِ فَمَا أَنْطَقَ مَادِحَهُ حَتَّى أَسْكَتَهُ وَ لَا صَدَّقَ وَاصِفَهُ حَتَّى بَكَّتَهُ وَ لَوْ أَقَامَ لَأَخَذْنَا مَيْسُورَهُ وَ انْتَظَرْنَا بِمَالِهِ وُفُورَهُ. (نهج‌البلاغه، خطبه ٤٤)
امام على (ع: خداى، مصقله را رو سياه كند كه رفتارى كرد چون رفتار شريفان و بزرگان و گريختنى كرد چون گريختن بردگان! پيش از آنكه به ثنايش لب بگشايند، دهانشان را بست و به سرزنش واداشت.
اگر نمى‌گريخت، در حد توانش از او چيزى مى‌گرفتيم و تا فزونى ثروت و امكان پرداخت بدهى‌اش، صبر مى‌كرديم.
توضيح: مصقله از فرمانداران امام على (ع) بود كه اسيران بنى ناجيه را از فرمانده لشكر آن حضرت خريد و آزاد كرد اما وقتى از او غرامت خواستند به سوى معاويه فرار كرد.
٥٥٦. آگاهى پيامبر (ص) از عملكرد منافقان‌ يَعْتَذِرُونَ إِلَيْكُمْ إِذَا رَجَعْتُمْ إِلَيْهِمْ قُلْ لَاتَعْتَذِرُوا لَن نُؤْمِنَ لَكُمْ قَدْ نَبَّأَنَا اللّهُ مِنْ أَخْبَارِكُمْ وَسَيَرَى اللّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَى‌ عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ. (توبه/ ٩٤)
هنگامى كه به سوى آنان بازگرديد براى شما عذر مى‌آورند. بگو: عذر نياوريد؛ هرگز شما را باور نخواهيم داشت؛ [زيرا] خدا ما را از خبرهاى شما آگاه گردانيده، و به زودى خدا و رسولش عمل شما را خواهند ديد. آنگاه به سوى داناى نهان و آشكار بازگردانيده مى‌شويد، و از آنچه انجام مى‌داديد به شما خبر مى‌دهد.
٥٥٧. عزل و نصب فرماندهان‌ وَ قَدْ أَمَّرْتُ عَلَيْكُمَا وَ عَلَى مَنْ فِي حَيِّزِكُمَا مَالِكَ بْنَ الْحَارِثِ الْأَشْتَرَ فَاسْمَعَا لَهُ وَ أَطِيعَا وَ اجْعَلَاهُ‌