كِتابٌ كَتَبهُ اميرَالمُؤمِنين (عَليهِ السَّلامُ) الَى زِيادِ ابنِ النَّضْرِ، حِينَ انْفَذَهُ عَلَى مُقَدّمتِهِ الَى صِفَّين:
«اعْلَمْ انَّ مُقَدِّمةَ القَومِ عُيونُهُم، وَ عُيُونَ المُقدِّمةِ طَلائِعُهُم، فَاذَا انتَ خَرَجْتَ مِن بِلادِكَ وَ دَنَوتَ مِن عَدُوِّكَ، فَلاتَسْأَمُ مِنْ تَوْجِيهِ الطَّلائِعِ فِى كُلِّ ناحِيةٍ، وَ فِى بِعضِ الشَّعابِ وَ الشَّجَرِ وَالخَمَرِ وَ فِى كُلّ جانبٍ، حَتَّى لا يُغِيرَكُم عَدُّوكُم وَ يَكُون لَكُمْ كَمينٌ. (مستدرك الوسائل، ج ١١، ص ٤٠، ح ١٢٣٨١)
- «ابن شعبه» نقل كرده كه امير مؤمنان (ع) آن‌گاه كه «زياد بن نصر» را به عنوان پيشرو لشكر خود به صفين، گسيل داشت به او نوشت:
«آگاه باش، گروهانى كه پيشاپيش يك نيروى رزمى حركت مى‌كند ديده‌بان آنان‌اند، و ديده‌بان‌هاى گروهان پيشاهنگ، طلايه‌داران و گشتى‌هايى هستند كه بايد جلوى آنان بروند و از احوال و اوضاع، خبردار شوند. چون تو از سرزمين خود، بيرون رفتى و به مرز دشمن، نزديك شدى، فرستادن گشتى‌ها به هر سو، [مانند] بعضى دره‌ها و درخت‌زارها و مخفى‌گاه‌ها از هر طرف، تو را خسته و دلگير نكند؛ چون اگر چنين نكنى ممكن است دشمن، غافلگيرتان كند و به شما كمين بزند.
نگهبانان را در ارتفاعات و قله كوه‌ها، فراز تپه‌ها و بلنداى رودها بگماريد تا ديده‌بانى كنند، كه دشمن از ناحيه‌اى كه شما اطمينان داريد نتواند نفوذ كند، يا از جايى كه احتمالش را نمى‌دهيد بر شما شبيخون نزند.
٨٠١. فرمان امير مؤمنان (ع) به مالك اشتر در مورد جمع آورى اطلاعات‌ ثُمّ تَفَقَّدْ أعْمالَهُمْ وَابْعَثِ الْعُيون مِنْ اهلِ الصِّدقِ وَالوفاء عَلَيْهم فَانَّ تَعاهُدَكَ فِى السِّر لِامورهم حَدْوَةٌ لَهُم عَلَى اسْتِعمالِ الْامانَةِ وَالرِّفْقِ بِالرَّعيةِ وَ تَحَفَّظْ مِنَ الْأَعْوانِ فَانْ احَدٌ مِنْهُمْ بَسَطَ يَدَهُ الى‌ خِيانَةٍ اجْتَمَعَتْ بِها عَلَيْهِ عِنْدَكَ اخْبارُ عُيُونِكَ، اكْتَفيْتَ بِذلِكَ شاهِداً ... (نهج‌البلاغه، نامه ٥٣، بند ٧٥)
سپس اعمال و رفتار آنان را بررسى كن و عيون (و خبر رسانهاى) درستكار و صادق و وفادار به خود، بر مسئولان و دست‌اندركاران كشورى (و لشگرى) بگمار، زيرا مراقبت پنهانى آنان باعث مى‌شود كه به امانتدارى و مداراى با مردم عمل كنند و از ياران و همكاران خيانتكار بپرهيز، اگر فردى دست به خيانت دراز كرد، به گواهى همان اخبارى كه توسط عيون رسيده اكتفا كن.
٨٠٢. اقدام امير مؤمنان (ع) بر جمع‌آورى اخبار از خوارج‌ وَ مِنْ كَلَامٍ لَهُ (ع) وَ قَدْ أَرْسَلَ رَجُلًا مِنْ أَصْحَابِهِ يَعْلَمُ لَهُ عِلْمَ أَحْوَالِ قَوْمٍ مِنْ جُنْدِ الْكُوفَةِ قَدْ هَمُّوا بِاللِّحَاقِ بِالْخَوَارِجِ وَ كَانُوا عَلَى خَوْفٍ مِنْهُ (ع) فَلَمَّا عَادَ إِلَيْهِ الرَّجُلُ قَالَ لَهُ أَ أَمِنُوا فَقَطَنُوا أَمْ جَبَنُوا فَظَعَنُوا فَقَالَ الرَّجُلُ بَلْ ظَعَنُوا يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ. (نهج‌البلاغه، خطبه ١٨١)