٢٣. جنگ احزاب (يا خندق)
به تحريك يهود، بزرگ‌ترين ائتلاف و جبهه متحد بر ضد اسلام تشكيل گرديد. احزاب و طوائف مختلف (اعم از مشركان قريش، يهوديان، اعراب بت پرست، مستكبران و منافقان) با هم جنگى را بر ضد اسلام طراحى و سازماندهى كردند. هزينه‌هاى جنگ از طرف يهود تأمين گرديد. مجموع نيروهاى جنگ بالغ بر ده هزار نفر به فرماندهى ابوسفيان شد.
سپاه احزاب با تمام تجهيزات در ماه شوال سال پنجم هجرت به سوى مدينه، پايگاه اسلام حركت كرد. رسول خدا (ص) با دريافت لشكركشى احزاب، با تدابير امنيتى و دفاعى و بهره‌گيرى از موانع طبيعى و مصنوعى و كندن خندق در قسمت‌هاى نفوذپذير مدينه، راه نفوذ دشمن به شهر مدينه را مسدود كرد و با مديريت و فرماندهى عالى خويش، فعاليت عقبه دشمن يعنى يهوديان بنى قريظه و منافقان را خنثى نموده، سه هزار رزمنده را در پشت خندق سازماندهى كرد. لشكر احزاب بالغ بر بيست روز در پشت خندق زمينگير شد و سرانجام با كشته شدن عمرو بن عبدود، فرمانده جسور مشركان، به دست اميرمؤمنان (ع) ونزول امداد غيبى در يارى مؤمنان، با تحمل شكست و خسارات مادى به سوى مكه بازگشت.
١٦٢. محاصره مدينه توسط لشكر احزاب‌ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَاءَتْكُمْ جُنُودٌ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحاً وَجُنُوداً لَّمْ تَرَوْهَا وَكَانَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيراً. (احزاب/ ٩)
اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، نعمت خود را بر خدا به ياد آريد، آنگاه كه لشكرهايى به سوى شما [در] آمدند، پس بر سر آنان تندبادى و لشكرهايى كه آنها را نمى‌ديديد، فرستاديم، و خدا به آنچه مى‌كنيد، همواره بيناست.
إِذْ جَآءُوكُمْ مِنْ فَوْقِكُمْ وَمِنْ أَسْفَلَ مِنكُمْ وَإِذْ زَاغَتِ الْأَبْصَارُ وَبَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَنَاجِرَ وَتَظُنُّونَ بِاللَّهِ الظُّنُونَا. (احزاب/ ١٠)
[به خاطر بياوريد] زمانى را كه آنها از طرف بالا و پايين [شهر] بر شما وارد شدند [و مدينه را محاصره كردند] و زمانى را كه چشمها [از شدت وحشت‌] خيره شده و جانها به لب رسيده بود، و گمانهاى گوناگون بدى به خدا مى‌برديد.
هُنَالِكَ ابْتُلِيَ الْمُؤْمِنُونَ وَزُلْزِلُوا زِلْزَالًا شَدِيداً. (احزاب/ ١١)
آنجا [بود كه‌] مؤمنان در آزمايش قرار گرفتند و سخت تكان خوردند.