فرهنگ موضوعى جهاد در آيينه آيات و روايات - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٣٣٣
وَ تَعْلِيمُكُمْ كَيْلَا تَجْهَلُوا وَ تَأْدِيبُكُمْ كَيَما تَعْلَمُوا وَ أَمَّا حَقِّي عَلَيْكُمْ فَالْوَفَاءُ بِالْبَيْعَةِ وَ النَّصِيحَةُ فِي الْمَشْهَدِ وَ الْمَغِيبِ وَ الْإِجَابَةُ حِينَ أَدْعُوكُمْ وَ الطَّاعَةُ حِينَ آمُرُكُمْ. (نهجالبلاغه، خطبه ٣٤)
امام على (ع): اى مردم، مرا بر شما و شما را بر من حقّى واجب شده است. حقّ شما بر من، آن كه از خيرخواهى شما دريغ نورزم و بيتالمال را ميان شما عادلانه تقسيم كنم، و شما را آموزش دهم تا بى سواد و نادان نباشيد، و شما را تربيت كنم تا راه و رسم زندگى را بدانيد.
و امّا حقِّ من بر شما اين است كه به بيعت با من وفادار باشيد، و در آشكار و نهان برايم خيرخواهى كنيد، هرگاه شما را فرا خواندم اجابت نماييد و فرمان دادم اطاعت كنيد.
٥٨. ويژگى و صفات برجسته فرماندهى كل قوا (پيامبر (ص) و امامان معصوم (ع))
توضيح: مراد از فرماندهى كل قوا در اين عنوان عمدتاً پيامبر خدا (ص) و اميرمؤمنان (ع) است و برخى ويژگىهاى ياد شده مانند: نرمخويى، ايثار و ... از ويژگىهاى آن بزرگواران است چه در مقام نبوت و امامت باشند و چه در جايگاه فرماندهى كل قوا، و جانشينان آنان نيز با الگو قرار داد نشان مىبايست متصف به اين صفت باشند.
٥٤٥. نرمخو و مهربان فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللّهِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنتَ فَظّاً غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللّهِ إِنَّ اللّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ. (آلعمران/ ١٥٩)
پس به [بركت] رحمت الهى، با آنان نرمخو [و پر مهر] شدى، و اگر تندخو و سختدل بودى، قطعاً از پيرامون تو پراكنده مىشدند. پس، از آنان در گذر و برايشان آمرزش بخواه، و در كار [ها] با آنان مشورت كن، و چون تصميم گرفتى بر خدا توكل كن؛ زيرا خداوند توكل كنندگان را دوست مىدارد.
توضيح: از صفات پيامبر خدا (ص) نرمخويى و مهربانى او بود، چه در مقام رسالت و چه در مقام فرماندهى كل قوا.
٥٤٦. عشق به خدا و ايثار در راه او وَمِنَ النَّاسِ مَن يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللّهِ وَاللّهُ رَؤُوفٌ بِالْعِبَادِ. (بقره/ ٢٠٧)
و از ميان مردم كسى است كه جان خود را براى طلب خشنودى خدا مىفروشد، و خدا نسبت به [اين] بندگان مهربان است.