فرهنگ موضوعى جهاد در آيينه آيات و روايات - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٨٣
امام صادق (ع) فرمود: (در ميدان جنگ) هركه از مبارزه با دو نيروى دشمن بگريزد، فرارى محسوب مىشود ولى چنانچه از برابر سه نفر بگريزد، فرارى نيست؛ چون خداوند بر مسلمانها واجب كرده است كه هرگاه مشركان، دو برابر آنان باشند بايد با آنها بجنگند.
٧٧. جواز عقب نشينى تاكتيكى وَمَن يُوَلِّهِمْ يَوْمَئِذٍ دُبُرَهُ إِلَّا مُتَحَرِّفاً لِقِتَالٍ أَوْ مُتَحَيِّزاً إِلى فِئَةٍ فَقَدْ بَاءَ بِغَضَبٍ مِنَ اللّهِ وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ. (انفال/ ١٦)
و هر كه در آن هنگام به آنان پشت كند- مگر آنكه [هدفش] كنارهگيرى براى نبردى [مجدّد] يا پيوستن به جمعى [ديگر از همرزمانش] باشد- قطعاً به خشم خدا گرفتار خواهد شد.
وَ عَن ابِى اسامةٍ زَيْد الشَّحَّام، عَن ابِى الحَسنِ (عليه السلام)- فِى حَدِيثٍ- انّهُ قَالَ فِى قَولِهِ تَعالَى:
«الّا مُتَحَرّفاً لِقِتَالٍ اوْ مُتَحَيّزاً الَى فِئَة» قَالَ: مُتَطِرّداً يُريدُ الْكَرّةَ عَليهِم، وَ مُتَحيّزاً يَعنِى مُتأَخِراً الَى اصْحَابِهِ مِن غَيرِ هَزيمةٍ، فَمَن انهَزَمَ حَتّى يَجُوزَ صَفَّ اصحَابِهِ فَقَدْ بَاءَ بِغَضبٍ مِنَ اللّه.
(مستدرك الوسائل ١١/ ٧٢، ح ١٢٤٥٧)
امام كاظم عليهالسلام درباره فرمايش خداوند: «... مگر كنارهگيرنده باشد براى جنگ (مجدد) يا پناهجوينده باشد به سوى گروهى ...» فرمود:
مقصود آن است كه از معركه پيكار، كنار مىرود تا خويشتن را براى نبرد تازهاى آماده كند، و مراد از «متحيزا» آن است كه (هنگامى كه ضرورت فرهنگ موضوعى جهاد در آيينه آيات و روايات ٩١ ١٤. جهادگريزى[فرار و تخلف ص : ٧٧ ايجاب كند) براى پيوستن به دستهاى از ياران همرزمش عقبنشينى كند. پس كسى كه فرارى شود تا از صف همرزمانش بيرون آيد، به خشم خدا گرفتار مىشود.
٣/ ١٤. آثار و عواقب جهادگريزى ٧٨. مانع نبودن فرار از جنگ، از مرگ حتمى يَقُولُونَ لَوْ كَانَ لَنَا مِنَ الأَمْرِ شَيءٌ مَا قُتِلْنَا هاهُنَا قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلَى مَضَاجِعِهِمْ. (آلعمران/ ١٥٤)
مىگويند: اگر ما سهمى از پيروزى داشتيم اينجا كشته نمىشديم. بگو: اگر شما در خانههاى خود هم بوديد، كسانى كه كشته شدن بر آنان نوشته شده، قطعاً [با پاى خود] به سوى قتلگاه خويش مىرفتند.