فرهنگ موضوعى جهاد در آيينه آيات و روايات - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٨١
وچون كفار قريش تصميم به اجراى توطئهاى گرفتند كه عليه او طرح ريزى كرده بودند، يعنى با يك شبيخون شبانه بر سرش بريزند و او را بكشند، خداوند به وى دستور داد، از سرزمين مكه بيرون رود، و براو واجب كرد كه با دشمنان بجنگد و فرمود: «به كسانى كه مىجنگند به اين جهت اجازه اين كار داده شد كه مورد ستم قرار گرفتهاند.» (حج/ ٣٩)
آنگاه امام (ع) پارهاى از آياتى را ياد كرد كه درباره جنگ، نازل شده بود تا آن كه فرمود: بنابراين، حكم آيه قتال (توبه، ٥) حكم آيه كَفّ (: بازدارنده، نساء، ٧٧) را برانداخت؛ سپس فرمود:
و از آن هنگام كه قادر متعال، جنگيدن را بر امت، واجب گردانيد، پس بر هر مرد مسلمان واجب كرد كه بايد در ميدان نبرد در برابر ده نفر از مشركان بايستد و فرمود: «چنانچه بيست تن از شما، شكيبا و پايدار باشند، بر دويست تن از دشمن، چيره مىگردند و اگر صد تن از شما مقاومت كنند بر هزار نفر از كافران، غلبه خواهند كرد.» (انفال/ ٦٥)
سپس آفريدگار منزه از هر عيب، اين حكم را برانداخت و فرمود: «هم اكنون خداوند، بار وظيفه شما را سبك كرد و حكم مقابله يك تن مسلمان با ده تن از دشمن را برداشت؛ چون دانست كه در ميان شما افراد سست و ناتوان مىباشند، (پس كافى است كه) اگر از شما صد تن مقاوم باشند بر دويست تن دشمن چيره مىشوند، و اگر هزار نفر باشند بر دو هزار نفر آنان چيره مىشوند.» (انفال/ ٦٦)
پس خداوند با اين آيه، حكمى را كه در آيه پيشتر بيان فرموده بود، برداشت و اين حكم را به جاى حكم قبلى نهاد: هر گاه در برابر هر فرد مسلمان، تعداد مشركان بيشتر از دو نفر شدند، اگر رزمنده مسلمان ايستادگى نكرد و از مقابل آنها گريخت، فرارى محسوب نگردد، ولى اگر نيروى دشمن دو برابر نيروى مسلمانان بود و كسى گريخت، سرباز فرارى به حساب آيد.
- عَلىّ بنِ ابراهِيمَ فِى تفسيرِه: فِى قَولِه تَعالَى: «يَا ايّهَا النّبىّ حَرِّضِ المُؤمِنِينَ عَلَى القِتَال» (انفال/ ٦٥) الآية، قَالَ: كَانَ الحُكْمُ فِى اوّلِ النُّبُوةِ فِى اصحَابِ رَسُولِ اللّه (صلى الله عليه و آله)، انَّ الرَّجلَ الوَاحدَ وَجَبَ عَليهِ انْ يُقاتِلَ عَشرةً مِنَ الكُفّارِ، فَانْ هَرَبَ مِنهُ فَهُوَ الفَارُّ مِنَ الزّحفِ، وَالمِأئةَ يُقاتِلُونَ الفاً، ثُمَّ عَلِمَ اللّه انَّ فِيهِم ضَعفاً لَا يَقدِرُونَ عَلَى ذَلِكَ، فَانزَلَ: «الآن خَفَفَّ اللّهُ عَنكُم» (انفال/ ٦٦) الآية، فَفَرَضَ اللّه عَليهِم انْ يُقاتِلَ رَجُلٌ مِنَ المُؤمِنِينَ رَجُلَينِ مِنَ الكُفّارِ، فَانَّ فَرَّ مِنهُمَا فَهُوَ الفَارُّ مِنَ الزَّحْفِ، وَ انْ كَانُوا ثَلاثةً مِنَ الكُفّارِ وَ وَاحِدٍ مِنَ المُسلِمِينَ فَفَرَّ المُسلِمُ مِنهُم، فَلَيْسَ هُوَ الفَارُّ مِنَ الزّحْفِ. (مستدرك الوسائل ١١/ ٦٩، ح ١٢٤٥٠)