١٠١٠. غنايم، حقوق بازگشته مؤمنان‌ عَنْ أَبِي عَمْرٍو الزُّبَيْرِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ (ع) ... مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ فَهُوَ حَقُّهُمْ أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَ رَدَّهُ إِلَيْهِمْ وَ إِنَّمَا كَانَ مَعْنَى الْفَيْ‌ءِ كُلَّ مَا صَارَ إِلَى الْمُشْرِكِينَ ثُمَّ رَجَعَ مِمَّا كَانَ غُلِبَ عَلَيْهِ أَوْ فِيهِ فَمَا رَجَعَ إِلَى مَكَانِهِ مِنْ قَوْلٍ أَوْ فِعْلٍ فَقَدْ فَاءَ مِثْلُ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ فَإِنْ فاؤُ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ» أَيْ رَجَعُوا ثُمَّ قَالَ: «وَ إِنْ عَزَمُوا الطَّلاقَ فَإِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ» (بقره/ ٢٢٦- ٢٢٧) وَ قَالَ: (وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما فَإِنْ بَغَتْ إِحْداهُما عَلَى الْأُخْرى‌ فَقاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّى تَفِي‌ءَ إِلى‌ أَمْرِ اللَّهِ (الحجرات/ ٩) أَيْ تَرْجِعَ فَإِنْ فاءَتْ (الحجرات/ ٩) أَيْ رَجَعَتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما بِالْعَدْلِ وَ أَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ (الحجرات/ ٩) يَعْنِي بِقَوْلِهِ تَفِي‌ءَ تَرْجِعَ فَذَلِكَ الدَّلِيلُ عَلَى أَنَّ الْفَيْ‌ءَ كُلُّ رَاجِعٍ إِلَى مَكَانٍ قَدْ كَانَ عَلَيْهِ أَوْ فِيهِ وَ يُقَالُ لِلشَّمْسِ إِذَا زَالَتْ قَدْ فَاءَتِ الشَّمْسُ حِينَ يَفِي‌ءُ الْفَيْ‌ءُ عِنْدَ رُجُوعِ الشَّمْسِ إِلَى زَوَالِهَا وَ كَذَلِكَ مَا أَفَاءَاللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ مِنَ‌الْكُفَّارِ فَإِنَّمَا هِيَ حُقُوقُ‌الْمُؤْمِنِينَ رَجَعَتْ إِلَيْهِمْ بَعْدَ ظُلْمِ‌الْكُفَّارِ إِيَّاهُمْ فَذَلِكَ قَوْلُهُ أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا (الحج/ ٣٩)
(وسائل‌الشيعه، ١٥/ ٣٤، ح ١٩٩٤٩، كافى ٥/ ١٣)
«ابو عمرو زبيرى» از امام صادق (ع) پرسيدم: ... امام (ع) فرمود: ... «فى‌ء» به معناى هر چيزى است كه در دست مشركان قرار گرفته، سپس با غلبه مسلمانان به آنان باز گشته است. پس آنچه رجوع كند به مكان خودش اعم از قول يا فعل فى‌ء ناميده مى‌شود. مانند فرموده خداوند:
«لِلَّذِينَ يُؤْلُونَ مِنْ نِسائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ فَإِنْ فاؤُ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ» (بقره/ ٢٢٦)
«كسانى كه زنان خود را «ايلاء» مى‌نمايند (سوگند ياد مى‌كنند كه با آن‌ها، آميزش ننمايند) حق دارند چهار ماه انتظار بكشند. اگر بازگشت كنند (يعنى رجوع كردند) خداوند، آمرزنده و مهربان است.» «و اگر تصميم به جدايى گرفتند، خداوند، شنوا و داناست.» (بقره/ ٢٢٦) و همچنين در سوره حجرات آيه ٩ فرمود: «و هرگاه دو گروه از مؤمنان با هم به نزاع و جنگ پردازند، آن‌ها را آشتى دهيد؛ و اگر يكى از آن دو، بر ديگرى تجاوز كند، با گروه متجاوز پيكار كنيد تا به فرمان خدا باز گردد- يعنى رجوع كند-.
پس هرگاه بازگشت، در ميان آن دو به عدالت، صلح برقرار سازيد؛ و عدالت پيشه كنيد كه خداوند عدالت پيشگان را دوست مى‌دارد. تفى‌ء يعنى رجوع مى‌كند و اين امر دليل بر آن است كه «فى‌ء» هر رجوع كننده‌اى است به مكانى كه اين رجوع يا به آن و يا در آن است. و هنگامى كه‌