مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام ت تنبیه الخواطر - ورام بن ابی فراس - الصفحة ٥٤٦ - كيفيت پرسش در روز قيامت

دلى گرفته، غمگين، بيمناك، حالت خضوع، ذلّت و قلب شكسته در محضر او ايستاده‌اى، و نامه عملت را به دست تو داده‌اند كه هيچ ريز و درشتى را فروگذار نكرده مگر اينكه بر شمرده است، و بسا عمل زشتى كه تو آنها را فراموش كرده‌اى، كه به خاطرت مى‌آورد، و بسا طاعتى كه در وقت خود غفلت كرده‌اى، از بديهاى آن تو را آگاه مى‌سازد! پس چقدر جاى شرمندگى و ترس است، نمى‌دانم با كدام نيروى پا در برابر او مى‌ايستى؟ و با كدام زبان به پرسشها پاسخ مى‌دهى؟

و با كدام عقل، مى‌سنجى و حرف مى‌زنى؟ وانگهى در باره عظمت جنايت خود بينديش، آنگاه كه گناهانت را خاطر نشان كند و بگويد: بنده من آيا از من شرم نكردى كه با زشتى به مبارزه من برخاستى؟! در صورتى كه از مخلوق من شرم مى‌داشتى و به آنها خوب جلوه مى‌دادى، آيا تو مرا از بندگانم كمتر مى‌پنداشتى و مرا در نظر خود سبك جلوه دادى؟ پس چرا غير مرا بزرگ و مهم پنداشتى؟! رسول خدا ٦ فرمود: هر يك از شما را بايد در پيشگاه خدا نگهدارند تا خداوند خطاب كند: آيا مال و ثروت به تو ندادم؟ جواب دهد: چرا دادى، آيا پيامبر بر شما نفرستادم؟ پاسخ دهد: چرا فرستادى! آنگاه از راست و چپ نگاه كند، جز آتش چيزى نبيند، پس بايد هر كدام از شما بپرهيزد از آتش دوزخ هر چند به نيم خرمايى باشد و اگر نداشت با سخن نيكو! آنگاه مى‌گويد: فرزند آدم، چه تو را نسبت به من مغرور ساخت، چه كردى آنچه كردى؟! فرزند آدم چرا به پيامبران گوش ندادى؟ آيا من ناظر بر تو نبودم، ناظر بر چشمان تو و تو با آنها به موارد حرام مى‌نگريستى؟ آيا ناظر گوشهاى تو نبودم؟ و همين طور ساير اعضاء را نام مى‌برد (٢).

گويند: پاى بنده‌اى در برابر خدا نمى‌لغزد تا وقتى كه از چهار خصلت او مى‌پرسند، از عمرش كه در چه راهى صرف كرد، و از علمش كه با او چه كرده، و از پيكرش در چه راهى فرسوده و از مالش كه از كجا آورده و در چه راهى صرف كرده است!