مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام ت تنبیه الخواطر - ورام بن ابی فراس - الصفحة ٢١٤ - جدال، شوخى و مسخرگى

نحو سرآغاز هر فسادى است، بنا بر اين شايسته نيست- جز بهنگام ضرورت- باب جدال و خصومت گشوده شود، و در هنگام ضرورت هم سزاوار است كه زبان و دل را از پيامد نارواى مصون داريم، و در اين حدّ قابل قبول است، زيرا با خصومت بسيارى چيزها را از دست مى‌دهيم و كمترين چيزى را كه از دست مى‌دهيم، سخن خوش و اجر و ثوابى كه مترتب بر آن است، زيرا كمترين درجه سخن خوش، اظهار همدمى با ديگران است، و هيچ خشونتى در سخن گفتن، بزرگتر از نيش و اعتراض به طرف نيست كه نتيجه‌اش يا نسبت دادن نادانى و يا دروغگويى به طرف مقابل است، زيرا كسى كه با ديگرى جدال و مراء و مخاصمه مى‌كند در حقيقت او را نادان و دروغگو پنداشته است و در نتيجه سخن خوش بكار نمى‌برد. پيامبر ٦ مى‌فرمايد: سخن خوش، و دادن طعام به ديگران باعث ورود شما به بهشت است. خداوند متعال هم مى‌فرمايد: «با مردم نيكو سخن بگوييد.» (٥) و نيز پيامبر ٦ فرمود: سخن خوش صدقه است.

و باز فرمود: بپرهيزيد از آتش اگر چه به وسيله نصف خرمايى باشد، و اگر ممكن نبود به سخن خوش. (٧) يكى از حكما گفته است: هر سخنى كه باعث خشم پروردگار نيست و موجب خوشنودى همنشين تو است، از گفتن آن بخل نكن، كه شايد خداوند در عوض آن پاداش نيكوكاران را مرحمت كند. تمام اين مطالب در فضيلت سخن خوش بود در برابر خصومت و مراء، جدال و لجاجت امّا ناسزا گويى و بدزبانى، ممنوع است و نكوهيده و نشأت گرفته از ناشايستگى و سركوفتگى است.

پيامبر خدا ٦ فرمود: از ناسزا گفتن دورى كنيد، زيرا خداوند ناسزاگو و ناسزاپذير را دوست ندارد. (٨) و فرمود: ورود به بهشت بر هر ناسزاگويى حرام است. (٩) و آن گرامى فرمود: اگر ناسزاگويى به صورت مردى مجسّم مى‌شد، مرد