مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام ت تنبیه الخواطر - ورام بن ابی فراس - الصفحة ٤٥٩ - تفكر

كند و هر وقت سخن ناپسند خدا را بر زبان مى‌راند او را ملامت كند، تا اين كه با اين روش انس بگيرد، و اين است راه چاره دورى از خطرات زبان! و در باره شنوايى بينديشد كه اگر گوش به غيبت داده و دروغ و سخنان زايد و بيهوده و بدعت را مى‌شنود، چگونه بايد از آنها دورى كند؟ با عزلت و كناره‌گيرى از مردم، يا هر جا كه شنيد، نهى از منكر كند.

و در باره شكمش بينديشد، كه با خوردن و آشاميدن معصيت خدا را مى‌كند، يا با پرخورى از راه حلال كه نزد خدا كار ناپسند و مقوّى شهوت است كه شهوت هم اسلحه شيطان دشمن خداست، و يا با خوردن حرام و شبهه‌ناك، پس بنگرد كه خوراك، پوشاك و مسكنش از چه راهى فراهم آمده است و در باره حلال و درآمد آن بينديشد و در باره راههاى چاره در دستاورد حلال، و اجتناب از حرام، فكر كند، و در قلب خود بپذيرد كه بدن وقتى كه از راه حرام تغذيه كند، پرده‌اى روى دل را مى‌پوشاند، در نتيجه آن را غفلت فرا مى‌گيرد، و جامه وقتى كه از راه حرام باشد، نماز در آن جامه پذيرفته نيست، و از آن طرف خوراك حلال، و پوشاك حلال، اساس تمام عبادتهاست.

و همين طور در باره تمام اعضايش بينديشد، و در همين حد، بررسى نهايى كافى است، و هر وقت شناخت واقعى به اين حالات را از راه انديشه به دست آورد، تمام روز را مشغول مراقبت شود، تا اعضاى بدن را از همه زشتيها باز دارد، آنگاه در كيفيّت انجام عبادات و حفظ و نگهدارى آنها از نقصان و كاستى و كيفيّت جبران كاستيها، وسيله نافله‌ها، بينديشد. سپس به تك تك اعضا بر مى‌گردد، و در باره حالات مربوط به هر كدام، كه خداوند آنها را دوست دارد، مى‌انديشد، مثلا با خود مى‌گويد: چشم براى نگريستن به ملكوت آسمانها و زمين به منظور پندگيرى آفريده شده است، و بايد در راه طاعت خدا به كار اندازيم، و بايد به قرآن و سنّت پيامبر ٦ نظر كنيم، و من مى‌توانم چشمم را به مطالعه قرآن و سنّت مشغول كنم، پس چرا نمى‌كنم! و من مى‌توانم به فلان كس نگاه كنم‌