مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام ت تنبیه الخواطر - ورام بن ابی فراس - الصفحة ٤٥٨ - تفكر

و نيز گفت: انديشه در باره دنيا حجابى از آخرت است، و انديشه در باره آخرت باعث حكمت و حياتبخش دلهاست.

ابن عباس مى‌گويد: انديشه در باره نيكى، انگيزه‌اى است براى عمل، و پشيمانى بر كار بد انگيزه‌اى براى ترك آن كار است.

حسن (٦) مى‌گويد: خردمندان همواره از ذكر به فكر بازمى‌گردند و از فكر به ذكر تا اين كه از دلهاشان سخن مى‌طلبند و دل از حكمت سخن مى‌گويد.

و ديگرى مى‌گويد: براى سخن، از خاموشى كمك بگيريد، و براى كشف مطالب از انديشه يارى بطلبيد. گويند: نگرش صحيح در كارها باعث نجات از غرور، و تصميم در رأى رهايى از تفريط و پشيمانى است. دقت و انديشه نشانگر هوشيارى، و مشورت با دانايان باعث استوارى يقين و نيروى بينش است، پس پيش از تصميم به كارى بينديش، و قبل از اقدام به كارى فكر كن، و پيش از دست به كار شدن، مشورت كن! سزاوار آن است كه بنده بامداد هر روز تمام هفت عضو بدن را بدقت بررسى كند، آنگاه تمام بدن را به طور اجمال، كه آيا در حال انجام معصيتى است كه ترك كند، و يا ديروز مرتكب معصيتى شده، با ترك گفتن آن گناه و پشيمانى جبران كند، و يا امروز ممكن است مرتكب گناه شود، آمادگى براى اجتناب و دورى از آن، پيدا كند، نخست در باره زبان دقّت كند و بگويد: او در معرض غيبت كردن، دروغ گفتن، خودستايى، مسخره كردن ديگران، شوخى و سخن ياوه گفتن و ديگر نارواهاست. اوّلا با خود فكر كند كه اين كارها در نزد خدا نارواست و در شواهد قرآن و اخبار پيامبر ٦، و نهى شديدى كه شده است و مرتكب آنها را وعده عذاب داده‌اند، بينديشد، و پس از آن در حالات خود فكر كند كه چگونه اين موارد بدون اين كه بفهمد، پيش مى‌آيد، آن وقت مى‌انديشد كه چگونه از آنها دورى كند! و مى‌داند كه خوددارى از اينها جز با عزلت و تنهايى امكان ندارد، به اين ترتيب كه جز با افراد شايسته همنشينى نكند تا بر او اعتراض‌