مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام ت تنبیه الخواطر - ورام بن ابی فراس - الصفحة ٤٥٠ - محاسبه نفس

با كدام بدن مى‌ايستى، و با كدام زبان پاسخ مى‌دهى؟ و براى آن پرسش و بازخواست، جواب و از ميان جوابها جواب درست را آماده كن! و باقيمانده عمرت را در اين روزهاى كوتاه، براى روزگارى دراز، و در سراى فانى براى خانه باقى و در سراى اندوه و رنج براى خانه نعمت و جاودانى، كار كن، پيش از آن كه نتوانى كار كنى! از دنيا با اختيار و انتخاب بيرون شو همچون آزادگان، پيش از آن كه از روى جبر بيرون كنند، و بر آنچه نزد تو از خوشيهاى دنيا وجود دارد دلخوش مباش! كه بسا شادمان كه مغبون است و بسا مغبون كه نادان است! پس واى بر كسى كه جاى او آتش است و چون نمى‌داند، مى‌خندد، شاد است، سرگرم بازى و شوخى است، مى‌خورد و مى‌نوشد! و در قرآن مجيد، ثابت است كه او هيمه جهنم است! پس اى نفس بايد به دنيا با نظر عبرت بنگرى، بطورى كه تلاش تو در آنجا اضطرارى و ترك دنيا برايت اختيارى و در پى آخرت شتاب بيشترى داشته باشى! و از آن كسانى نباشى كه از شكر نعمت موجود عاجزند و در پى نعمت بيشترند و ديگران را نهى مى‌كنند و خود را باز نمى‌دارند! بدان اى نفس كه دين و ايمان را عوضى و كوشش و تلاش را جايگزينى نيست! و مركب هر كس شب و روز است كه خواه و ناخواه او را مى‌برند، هر چند كه او نخواهد برود! پس اى نفس از اين موعظه پند گير و اين نصيحت را بپذير، زيرا كسى كه از موعظه رو برگرداند به آتش دوزخ تن در داده است در صورتى كه تو را نه تسليم و راضى بر آتش، و نه شنواى اين موعظه مى‌بينم، پس اگر قساوت قلبت مانع از پذيرش موعظه است از دوام تهجد و نماز كمك بگير! باز هم اگر آن حالت برطرف نشد، با روزه‌دارى، و اگر نشد، با كم كردن معاشرت و كم حرفى، و اگر نشد با صله رحم و محبت به يتيمان، و اگر با همه اينها نشد، بدان كه تيرگى گناهان تمام ظاهر و باطن تو را گرفته است، خود را براى آتش دوزخ آماده كن! پس اگر فرصتى براى پند پذيرى نداشتى از خودت نااميد باش (٣٩)، با اين كه نوميدى گناه بزرگى از گناهان كبيره است، پناه مى‌بريم به خدا از حالت نااميدى!