مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام ت تنبیه الخواطر - ورام بن ابی فراس - الصفحة ٤٣٨ - محاسبه نفس

مى‌بيند، آرزو مى‌كند كه كاش ميانه آن و ميان او مسافتى دور بود، و خداوند شما را از خود مى‌ترساند (٢٦).» مى‌گويد: آنگاه از خود بى‌خود شد، و هنگامى كه بخود آمد، شنيدم مى‌گفت: خدايا پناه مى‌برم به تو از موضع دروغگويان، پناه مى‌برم به تو از كردار بيهوده‌كاران، پناه مى‌برم به تو از اعراض غفلت زده‌گان، سپس گفت:

دلهاى بيمناكان براى تو خاضع، و آرمانهاى تقصيركاران به اميد تو بسته و دلهاى عارفان در برابر عظمت تو شكسته است، آنگاه گفت: كو روزگاران گذشته و كجايند مردم زمانهاى پيش؟ در دل خاك پوسيده و در طول زمان از ميان رفته‌اند.

بدان كه دشمنترين دشمنان تو، نفس تو است كه در درون خودت مى‌باشد، و همان است كه به شدّت تو را به سمت بدى مى‌كشد، و گرايش به بدى دارد، و از نيكى سخت گريزان است، و به ما دستور داده‌اند تا آن را تزكيه و استوار كنيم و آن را وادار به عبادت پروردگار و آفريدگار خود سازيم، و از ميل به طرف شهواتها و لذّتهايش باز داريم، و اگر آن را آزاد بگذاريم، نافرمانى و چموشى كند، و ديگر غلبه بر آن ممكن نخواهد بود و اگر همواره آن را سرزنش و ملامت كنيم نفس مطمئنه‌اى خواهد شد، و باعث خواهد شد كه در زمره بندگان شايسته درآييم، پس مبادا يك ساعت از يادآورى و سرزنش آن غفلت كنى، و مادامى كه نخست خود را موعظه نكرده‌اى مبادا ديگران را موعظه كنى.

گويند؛ خداوند متعال به يكى از پيامبران بنى اسرائيل وحى كرد: خود را موعظه كن! پس اگر پند گرفتى آنگاه مردم را موعظه كن، و اگر نه از من شرم كن! و خداوند بزرگ فرموده است: «يادآورى كن كه يادآورى، مؤمنان را سودبخش است (٢٧).» و راه تو آن است كه به نفست توجّه كنى و نادانى و كودنيش را بر او ثابت كنى، زيرا آن همواره به زيركى و راه‌شناسى خود مغرور است و تكبّر مى‌ورزد، و هر گاه به نادانى نسبت دهند باور ندارد، خطاب به نفست مى‌گويى:

اى نفس، تو چقدر نادانى! تو ادّعاى حكمت و هشيارى و زرنگى دارى، در حالى‌