مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام ت تنبیه الخواطر - ورام بن ابی فراس - الصفحة ٣٩٩ - آفت خودپسندى

مرگ آگاه خواهى شد كه مى‌گويند: بار خدايا ما را بينا و شنوا كن و به دنيا بازگردان تا عمل شايسته انجام دهيم! يعنى: ما دانستيم كه در آخرت اجر و مزدى- جز به عمل صالح- ندهند، پس ما را بازگردان تا عمل صالح بجا آوريم. و ما حقيقت را درك كرديم كه جز محصول تلاش كسى را به او ندهند، و او نتيجه كوشش خود را به زودى مى‌بيند، هر گاه جمعى در آتش جهنم افكنده شوند، خازنان جهنّم، از آنان بپرسند: مگر شما را بيم دهنده‌اى نيامد (١٦)؟ آيا سنّت الهى را نسبت به بندگانش، نشنيديد كه او مزد عمل هر كسى به طور كامل مى‌دهد، و هر كس در گرو عمل خويشتن است، پس چه چيز باعث فريب شما نسبت به خداى متعال شده است، پس از آن كه اين سخن خدا را شنيده و فهميديد:

«گويند: اگر ما مى‌شنيديم و يا مى‌انديشيديم، از اهل جهنّم نبوديم، پس به گناهانشان اعتراف كنند، و خدا رحمت خود را از اهل آتش دور گرداند (١٧).» حال اگر بگويى كه گمان اميد و مقام والا و ستوده آن چه مى‌شود؟

جواب اين است كه اميد در دو مورد ستوده است:

١- در باره گنهكار گرفتار، وقتى به فكر توبه مى‌افتد، شيطان به او مى‌گويد: كجا توبه‌ات پذيرفته مى‌شود؟ او را از رحمت خدا نااميد مى‌كند، آنجا لازم است كه گنهكار نااميدى را با آب اميد بشويد و به ياد آورد كه خداوند كريم است و توبه بندگانش را مى‌پذيرد، و توبه عبادتى است كه گناهان را مى‌پوشاند.

خداوند متعال فرموده است: «اى بندگان من كه بر خود اسراف روا داشته‌ايد از رحمت خدا نااميد نباشيد كه خداوند همه گناهان را مى‌آمرزد، براستى كه او آمرزنده‌اى مهربان است، و به سوى پروردگارتان باز گرديد و فرمان او را ببريد پيش از آن كه عذاب شما را فرا رسد (١٨).»، آنان را به توبه و بازگشت دستور داده است: «... به درستى كه من آمرزنده‌ام آن كسى را كه توبه كند و ايمان آورد (١٩) ...».

پس اگر توقع آمرزش به وسيله توبه دارد، او اميدوار است و اگر او آمرزش‌