جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٨٤ - غزل ٤٩١ اى آفتاب، آينه دار جمال تو

لذا مى گويد:

دلبرا! با سرشك چشمانم حرم دل را از غير تو شستشو دادم تا شايد در آن درآيى وقابليّت مشاهده‌ات را بيابم، افسوس! كه هنوز قابليّت آن را پيدا نكرده‌ام، بلكه در خور خيال تو هم نمى باشد.

وممكن است مراد خواجه از «ديده»، ديده ظاهر باشد، بخواهد بگويد: ديدگان خود را با اشك شستشو دادم تا ببينمت، ولى چه سود كه چشم ظاهرم نمى تواند ببيندت، بلكه خيالت را هم شايسته نيست، تو را ديده دل جايگاه است؛ كه:

٣٧٧٨

«لَمْ تَرَهُ العُيُونُ بِمُشاهَدَةِ العِيانِ، وَرَأَتْهُ القُلُوبُ بِحَقآئِقِ الإيمانِ.»

[٢]: (ديدگان با مشاهده چشم ظاهرى او را نمى بينند، بلكه دلها با ايمان حقيقى‌شان او را مى نگرند.)، به گفته خواجه در جايى:

اى دوست! جمال تو در جذابيّت وكشش ومطبوعيّت، به حدّى است كه نمى‌توان به جمالى تشبيهت نمود. نيكويى وزيبايى‌ات را ابروان وجمال تو بايستى امضا كند. بخواهد بگويد: تو خود بايد به زيبايى وجمال خود شهادت دهى، بشر محدود كجا مى تواند به غير محدودِ در ذات وصفات واسماء وكمالات گواهى.

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٣٩٧، ص ٢٩٥.

[٢] - بحارالانوار، ج ٤، ص ٢٦، روايت ١.

[٣] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٤٢٨، ص ٣١٥.