جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٥٣ - غزل ٥٢٧ اى دل! آن به كه خراب از مى گلگون باشى

دوست خارج وبه بندگى نفس خويش ويا شيطان دچار مى گردى، كه: «أَ فَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ، وَ أَضَلَّهُ اللَّهُ عَلى‌ عِلْمٍ؟!»[١]: (پس آيا ديدى كسى را كه هوا وهوس خود را معبود خويش گرفت وخداوند او را با علم وآگاهى گمراه نمود؟!) ونيز: «أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يا بَنِي آدَمَ! أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّيْطانَ»[٢]: (اى فرزندان آدم! آيا با شما عهد وپيمان نبستم كه شيطان را نپرستيد.). واز قرب جانان در دو جهان بهره اى نخواهى داشت.

بخواهد بگويد:

اى خواجه! آرام منشين وتا مهلت دارى بكوش تا پيمانه اى از شراب مشاهدات جانان بستانى وجرعه اى از آن را هم به عالم مظاهر بر فشان، تا همه را مست او بينى وبه عالم به چشم استقلال ننگرى واز غم ايّام خونين دل نگردى. خونين دلى كسى را شايسته است كه دوست را با مظاهر نبيند. به گفته خواجه در جايى:

[١] - جاثيه: ٢٣.

[٢] - يس: ٦٠.

[٣] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ١٣٢، ص ١٢٣.