جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٢٩٤ - غزل ٥٢٠ آن غاليه خط، گر سوى ما نامه نوشتى

آرى، در جهان طبيعت هر ناهموارى وهر خرابى كه وجود دارد، ناهموارى بشر است كه از جهل خلقتى او ناشى است؛ كه‌

٣٥٣٤

«بَناهُمْ بِنْيَةً عَلَى الجَهْلِ.»

[١]: (بنياد واساس آنها [مخلوقات‌] را بر جهل ونادانى نهاد.) ونيز:

٣٤٦٤

«ألشَّرُّ كامِنٌ فى طَبيعَةِ كُلِّ أحَدٍ، فَإنْ غَلَبَهُ صاحِبُهُ بَطَنَ، وَإنْ لَمْ يَغْلِبْهُ ظَهَرَ.»

[٢]: (شرّ وبدى در طبيعت ونهاد همه پنهان است، پس اگر صاحب آن بر آن چيره گشت، مخفى مى ماند؛ واگر غالب نشد، آشكار مى گردد.)؛ وهر پاكى وخوبى از «ثُمَّ أَنْشَأْناهُ خَلْقاً آخَرَ»[٣]: (سپس او را به آفرينش ديگرى پديد آورديم.) وفطرت توحيدى اوست؛ ولى تا به كمال خود نايل نيامده وبه فطرت بازگشت ننموده، جهل او را رها نمى كند. خواجه هم مى گويد:

در جايى مى گويد:

[١] - بحارالانوار، ج ٣، ص ١٥.

[٢] - غرر ودرر موضوعى، باب الشرّ، ص ١٧٣.

[٣] - مؤمنون: ١٤.

[٤] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٥١٢، ص ٣٦٨.