جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٨٠ - غزل ٤٧ خدا چو صورت ابروى دلرباى تو بست

جز ناراحت و اندوهناك صبح نكرد.). اگر كسى توجّه داشته باشد، كجا ممكن است بخواهد جهان روح و ريحان پيش ازاين عالم (از عوالم و خلقتهاى تمثّلى نورى گرفته تا برزخى) را رها كند و به دار ابتلاء و ظلمت توجه نمايد؟! ولى از جايى كه اراده حضرت محبوب تعلّق گرفته تا بشر را دراين سر آورد و پس از آزمايش «إِنَّا جَعَلْنا ما عَلَى الْأَرْضِ زِينَةً لَها، لِنَبْلُوَهُمْ أَيُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا.»[١]: (بدرستى كه آنچه را كه بر روى زمين است جهت زينت و آرايش آن قرار داديم، تا آنها [انسانها] را بيازماييم [و ببينيم‌] كه كداميك عملش نيكوتر مى باشد.)، مقام خلافت بخشد؛ كه: «إِنِّي جاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً.»[٢]: (براستى كه من جانشينى براى خود در روى زمين قرار مى دهم.) بنده را چاره اى جز به خواسته او تن در دادن نيست. خواجه هم مى گويد: «مرا به بند تو، دوران چرخ ...».

و ممكن است بخواهد بگويد: محبوبا! جمالت را مشاهده نمودم و گرفتارت شدم، سپس خواستى به هجرم مبتلا سازى راضى به آن گرديدم، تنها رضايت من چه فايده دارد «سررشته، در رضاىِ تو بست.»

محبوبا! همان گونه كه در ازل، در خلقت نورى و سَرِ زلفت، مرا با خود از طريق خويشم آگاه ساختى و گره از كار من باز نمودى؛ كه: «وَ أَشْهَدَهُمْ عَلى‌ أَنْفُسِهِمْ: أَ لَسْتُ‌.

[١] - كهف: ٧.

[٢] - بقره: ٣٠.

[٣] - گره افكندن به نافه، بستن نخى به ناف آهوست براى جدا نمودن مُشكى كه درآن است. با اين تعبير اشاره به محروميّت از ديدن ملكوت عالم و استشمام نكردن عطر مشاهده محبوب از طريق خود و مظاهر مى نمايد.