جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ

حال ببينيم خواجه شمس الدين محمد حافظ شيرازى كيست؟

غزل 1 ألا يا أيها الساقى! أدر كأسا وناولها

غزل 2 اى فروغ حسن ماه از روى رخشان شما!

غزل 3 دل مى رود ز دستم، صاحبدلان! خدا را

غزل 4 ساقى! به نور باده، برافروز جام ما

غزل 5 صلاح كار كجا و من خراب كجا؟

غزل 6 اگرآن ترك شيرازى، به دست آرد دل ما را

غزل 7 دوش از مسجد سوى ميخانه آمد پير ما

غزل 8 شب از مطرب، كه دل خوش باد وى را!

غزل 9 صوفى! بيا، كه آينه صاف است جام را

غزل 10 رونق عهد شباب است دگر بستان را

غزل 11 به ملازمان سلطان كه رساند اين دعا را

غزل 12 صبا! به لطف بگو، آن غزال رعنا را

غزل 13 ساقيا! برخيز و در ده جام را

غزل 14 ما برفتيم و تو دانى و دل غمخور ما

غزل 15 لطف باشدگر نپوشى از گداها روت را

غزل 16 تا جمالت عاشقان را زد به وصل خود صلا

غزل 17 مىدمد صبح و كله بسته سحاب

غزل 18 گفتم اى سلطان خوبان! رحم كن براين غريب

غزل 19 آفتاب از روى او شد در حجاب

غزل 20 تعالى الله! چه دولت دارم امشب

غزل 21 صبح دولت مى دمد كو جام همچون آفتاب؟

غزل 22 ز باغ وصل تو يابد رياض رضوان آب

غزل 23 بيا كه قصر امل، سخت سست بنياد است

غزل 24 بروبه كار خوداى واعظ! اين چه فرياداست؟

غزل 25 روزه يكسو شد و عيد آمد و دلها برخاست

غزل 26 چو بشنوى سخن اهل دل، مگو كه خطاست

غزل 27 روضه خلد برين، خلوت درويشان است

غزل 28 مطلب طاعت و پيمان درست از من مست

غزل 29 سر ارادت ما و آستان حضرت دوست

غزل 30 دل، سراپرده محبت اوست

غزل 31 آن سيه چرده، كه شيرينى عالم با اوست

غزل 32 دارم اميد عاطفتى از جناب دوست

غزل 33 آن شب قدرى كه گوينداهل خلوت، امشب است

غزل 34 سينهام زآتش دل، در غم جانانه بسوخت

غزل 35 زاهد ظاهرپرست از حال ما آگاه نيست

غزل 36 آن پيك نامور، كه رسيد از ديار دوست

غزل 37 زلفت هزار دل به يكى تار مو ببست

غزل 38 مرحبا! اى پيك مشتاقان! بگو پيغام دوست

غزل 39 آن ترك پرى چهره كه دوش از بر ما رفت

غزل 40 منم كه گوشه ميخانه، خانقاه من است

غزل 41 لعل سيراب به خون تشنه، لب يار من است

غزل 42 روزگارى است كه سوداى بتان دين من است

غزل 43 اى شاهد قدسى! كه كشد بند نقابت؟

غزل 44 باغ مرا چه حاجت سرو وصنوبر است؟!

غزل 45 شكفته شدگل حمراو گشت بلبل مست

غزل 46 زلف آشفته و خوى كرده و خندان لب و مست

غزل 47 خدا چو صورت ابروى دلرباى تو بست

غزل 48 اى هدهد صبا! به سبا مى فرستمت

غزل 49 اى غايب از نظر! به خدا مى سپارمت

غزل 50 به جان خواجه و حق قديم و عهد درست

غزل 51 خلوت گزيده را، به تماشا چه حاجت است

غزل 52 خوشتر ز عيش و صحبت باغ و بهارچيست

غزل 53 ما هم اين هفته شد از شهر وبه چشمم سالى است

غزل 54 صحن بستان ذوق بخش وصحبت ياران خوش است

غزل 55 در دير مغان آمد، يارم قدحى در دست

غزل 56 گل دربر و مى در كف و معشوقه به كام است

غزل 57 اگر به لطف بخوانى، مزيد الطاف است

غزل 58 ما را ز خيال تو، چه پرواى شراب است

غزل 59 كنون كه در كف گل، جام باده صاف است

غزل 60 اگرچه باده، فرح بخش وباد، گلبيز است

جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ١٥ - حال ببينيم خواجه شمس الدين محمد حافظ شيرازى كيست؟

شخصيت خواجه دورى شده است.

من هم چون شما وى را نمى شناختم، هنوز بالغ نشده بودم كه در خانه عمو و پدرم با ديوان خواجه آشنا شدم. آنها گاه گاهى بعضى از غزليّات خواجه را مى‌خواندند (بخصوص پدرم كه صداى خوشى داشت- من گوش مى كردم. اين دو بزرگوار اهل علم نبودند، و تحصيلات زيادى هم نداشتند، ولى از گفتار شيرين و غزليّات خواجه لذّت مى بردند.

ياد دارم در آن ايّام كه در سنّ ٨ الى ١٠ سالگى بودم، خواننده اى با صدايى و نَفَسى خوش غزلى از خواجه را مى خواند، من آن را گوش مى دادم و لذّت مى بردم ولى جز لفظ و شيرينى بيان، چيزى احساس نمى كردم. غزل اين بود:

منم كه شهره شهرم به عشق ورزيدن‌		منم كه ديده نيالوده‌ام به بد ديدن‌

وفا كنيم و ملامت كشيم وخوش باشيم‌		كه در طريقت ما كافرى است رنجيدن‌

به مى پرستى از آن نقشِ خود بر آب زدم‌		كه تا خراب كنم نقش خود پرستيدن‌

به پير ميكده گفتم كه چيست راه نجات؟		بخواست جام مى و گفت: راز پوشيدن‌

عنان به ميكده خواهيم تافت زين مجلس‌		كه وعظِبى عملان واجب است نشنيدن‌

مراد ما زتماشاى باغ عالم چيست؟		به دست مردمِ چشم از رُخ تو گُل چيدن‌

به رحمت سر زلف تو واثقم ورنه‌		كشش چو نَبْوَد از آن سو چه سود كوشيدن‌

زخطّ يار بياموز مِهر با رُخ خوب‌		كه گِرد عارض خوبان خوش است گرديدن‌

مبوس جزلب معشوق وجامِ مى حافظ!		كه دست زهدفروشان خطاست بوسيدن‌[١]

در همان ايّام به مكتب مى رفتم، كلاسم در كنار مسجدى قرار داشت كه اهل آن مسجد و حتّى استادم با مطالب عرفانى و ديوان خواجه سر و كار داشتند، من هم.

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٤٨٣، ص ٣٥٠.