جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ

حال ببينيم خواجه شمس الدين محمد حافظ شيرازى كيست؟

غزل 1 ألا يا أيها الساقى! أدر كأسا وناولها

غزل 2 اى فروغ حسن ماه از روى رخشان شما!

غزل 3 دل مى رود ز دستم، صاحبدلان! خدا را

غزل 4 ساقى! به نور باده، برافروز جام ما

غزل 5 صلاح كار كجا و من خراب كجا؟

غزل 6 اگرآن ترك شيرازى، به دست آرد دل ما را

غزل 7 دوش از مسجد سوى ميخانه آمد پير ما

غزل 8 شب از مطرب، كه دل خوش باد وى را!

غزل 9 صوفى! بيا، كه آينه صاف است جام را

غزل 10 رونق عهد شباب است دگر بستان را

غزل 11 به ملازمان سلطان كه رساند اين دعا را

غزل 12 صبا! به لطف بگو، آن غزال رعنا را

غزل 13 ساقيا! برخيز و در ده جام را

غزل 14 ما برفتيم و تو دانى و دل غمخور ما

غزل 15 لطف باشدگر نپوشى از گداها روت را

غزل 16 تا جمالت عاشقان را زد به وصل خود صلا

غزل 17 مىدمد صبح و كله بسته سحاب

غزل 18 گفتم اى سلطان خوبان! رحم كن براين غريب

غزل 19 آفتاب از روى او شد در حجاب

غزل 20 تعالى الله! چه دولت دارم امشب

غزل 21 صبح دولت مى دمد كو جام همچون آفتاب؟

غزل 22 ز باغ وصل تو يابد رياض رضوان آب

غزل 23 بيا كه قصر امل، سخت سست بنياد است

غزل 24 بروبه كار خوداى واعظ! اين چه فرياداست؟

غزل 25 روزه يكسو شد و عيد آمد و دلها برخاست

غزل 26 چو بشنوى سخن اهل دل، مگو كه خطاست

غزل 27 روضه خلد برين، خلوت درويشان است

غزل 28 مطلب طاعت و پيمان درست از من مست

غزل 29 سر ارادت ما و آستان حضرت دوست

غزل 30 دل، سراپرده محبت اوست

غزل 31 آن سيه چرده، كه شيرينى عالم با اوست

غزل 32 دارم اميد عاطفتى از جناب دوست

غزل 33 آن شب قدرى كه گوينداهل خلوت، امشب است

غزل 34 سينهام زآتش دل، در غم جانانه بسوخت

غزل 35 زاهد ظاهرپرست از حال ما آگاه نيست

غزل 36 آن پيك نامور، كه رسيد از ديار دوست

غزل 37 زلفت هزار دل به يكى تار مو ببست

غزل 38 مرحبا! اى پيك مشتاقان! بگو پيغام دوست

غزل 39 آن ترك پرى چهره كه دوش از بر ما رفت

غزل 40 منم كه گوشه ميخانه، خانقاه من است

غزل 41 لعل سيراب به خون تشنه، لب يار من است

غزل 42 روزگارى است كه سوداى بتان دين من است

غزل 43 اى شاهد قدسى! كه كشد بند نقابت؟

غزل 44 باغ مرا چه حاجت سرو وصنوبر است؟!

غزل 45 شكفته شدگل حمراو گشت بلبل مست

غزل 46 زلف آشفته و خوى كرده و خندان لب و مست

غزل 47 خدا چو صورت ابروى دلرباى تو بست

غزل 48 اى هدهد صبا! به سبا مى فرستمت

غزل 49 اى غايب از نظر! به خدا مى سپارمت

غزل 50 به جان خواجه و حق قديم و عهد درست

غزل 51 خلوت گزيده را، به تماشا چه حاجت است

غزل 52 خوشتر ز عيش و صحبت باغ و بهارچيست

غزل 53 ما هم اين هفته شد از شهر وبه چشمم سالى است

غزل 54 صحن بستان ذوق بخش وصحبت ياران خوش است

غزل 55 در دير مغان آمد، يارم قدحى در دست

غزل 56 گل دربر و مى در كف و معشوقه به كام است

غزل 57 اگر به لطف بخوانى، مزيد الطاف است

غزل 58 ما را ز خيال تو، چه پرواى شراب است

غزل 59 كنون كه در كف گل، جام باده صاف است

غزل 60 اگرچه باده، فرح بخش وباد، گلبيز است

جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٤٩ - غزل ٤٣ اى شاهد قدسى! كه كشد بند نقابت؟

ز شوق افشاندمى هر دم، سرى در پاى جانانم‌		دريغا! گر متاع من، نه از اين مختصر بودى‌

هم‌اش مِهر آمدى بر من، زمِهر آن شاه خوبان را		گر از درد دلِ زارم، يكى روزش خبر بودى‌

به وصلش گر مراروزى، زهجران فرصتى بودى‌		مبارك ساعتى بودى، چه خوش بودى اگربودى![١]

اى قصر دل افروز، كه منزلگه انسى!		يا رب! نكناد آفت ايّام، خرابت!

اى محبوبى كه پيشگاهت جايگاه انس عاشقانت مى باشد! الهى كه ناهمواريهاى زمانه محروم و بى‌نصيبشان از ديدارت ننمايد و مبتلا به دورى از تو نگردند! در واقع مى‌خواهد بگويد: آفت ايّام بود كه مرا از تو دور ساخت، بازم به خود راه ده. در جايى مى‌گويد:

اى پادشه خوبان! داد از غم تنهايى‌		دل بى‌تو به جان آمد، وقت است كه بازآيى‌

اى دردِ توام درمان، در بستر ناكامى!		وى ياد توام مونس، در گوشه تنهايى!

مشتاقى و مهجورى، دور از تو چنانم كرد		كز دست بخواهد شد، پايانِ شكيبايى‌

ساقى! چمنِ گل را، بى روىِ تو رنگى نيست‌		شمشادْ خرامان كن، تا باغ بيارايى‌[٢]

دور است سَرِ آب در اين باديه، هُشدار		تا غولِ بيابان نفريبد به سرابت‌

اى خواجه! و يااى سالك! منزل و مقصودى كه مى طلبى و چشمه آب حياتى كه مى‌جويى، اگرچه از ديده باطن دور نيست؛ كه:

٣٢٢

«أنَّ الرّاحِلَ إلَيْكَ قَريبُ المَسافَةِ.»

[٣]: (بدرستى كه مسافت كوچ كننده به سوى تو نزديك است.) ولى ديده ظاهر بدان راه ندارد؛.

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٥٩٨، ص ٤٢٨.

[٢] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٥٢٥، ص ٣٧٧.

[٣] - اقبال الاعمال، ص ٦٨.